Ressam Türkan Kara ile Söyleşi
Sanatın en eski ve bilindik türlerinden biri resimdir. Diğer görsel sanatlar ve medya gelişmeden önce resim sanatı çok özeldi. Günümüzde de bu önemi sürüyor.
Ressamlarımız üretiyor ve yapıtlarıyla izleyicilerini güzeltiyor. Ressam, resim ve izleyici ilişkisinin arasında “eğitim” ara bağını koymadan bazı durumları açıklayamayız. Bu sanatı anlayabilmek ve sanat eserinden en iyi yararı sağlayabilmek, sanat tüketicisinin sanat hakkında temel bilgilere sahip olmasına ve sanatçıyı tanımasına bağlıdır. Bu düşüncelerle ressam Sayın Türkan Kara ile bir söyleşi yaptık. İlginize sunuyorum.
İkram Çınar
-Sayın Türkan Kara, sizinle Kafkas Üniversitesinde birlikte çalıştık. Sizi tanıyorum ama okuyucularımıza kendinizi tanıtır mısınız?
Merhaba! Ressamım. Artvin’in el değmemiş doğal güzellikleriyle insanı büyüleyen, Şavşat ilçesinde doğdum. Köyüm elinizi uzattığınızda gökyüzüne dokunabileceğiniz duygusu verir insana. Kendimi doğanın bir parçası hissetmem ve doğaya olan sevgim buradan geliyor. Uzun yıllar Trabzon’da yaşadım. Karadeniz Teknik Üniversitesi Resim Bölümünden mezun oldum. 1998 yılında Balıkesir’de öğretmenlik yaptım. 2011 yılından itibaren 10 yıl Kafkas Üniversitesinde öğretim elemanı olarak görev yaptım. Şu anda da Antalya’da öğretmen olarak görev yapıyorum. Eğitim hayatımı saymazsak 28 yıldır aktif sanatsal üretimlerime devam ediyorum. Çalışırken, hayali çalışıyorum. Aklımdan geçen,kalbimden geçen her şey benim için resim yapma sebebi. Anlattıklarım bazen bir portre ile, bazen figürle, bazen de leke ve renklerle ortaya çıkıyor. Kendimi bildim bileli resim yapıyorum.Bu beni tam anlamıyla tanımlayan şey, bir anlamda hayatım boyunca tuttuğum görsel günlük.
7 kişisel sergi, İstanbul da karma sergi ve İngiltere, Bulgaristan, Ukrayna da farklı zamanlarda karma sergilere katıldım. Çeşitli müzayedelere eserlerimle katılıyorum.Sanat çalışmalarıma evimdeki atölyemde devam ediyorum, aslında atölyemdeki ev de denilebilir. Eve girdiğim anda resimlerim beni karşılıyor.
-Genelde sanata, özelde ise resim sanatına ilginiz ne zaman başladı?
-Sanatın başlangıcı erken insan türüne kadar uzanıyor. Aslında insanın var olduğundan beri sanat var gerek sembolik işaretler, süslemeler, en bilinen resimler mağara resimleri. Sanat sürecimi buna benzetiyorum. Kalem tutmaya başladığımda karalamayla başladım, büyüdükçe, zihinsel olarak geliştikçe, kullandığım imgeler, biçimler, formlar, çizgiler değişti gelişti, her şey daha anlamlı hale geldi. Daha 4, 5 yaşlarında, yaptığım resimler, ailemin ve çevremin dikkatini çekmişti. Kendi yaşıtlarımdan farklı olarak, evcilik oynamak ya da grup oyunlarından çok, doğayla ilgiliydim. Benim en güzel oyuncaklarım, taş,toprak, çamur, ağaç, yaprak oldu. Oyundan eve geldiğim de annem sürekli ceplerimi boşaltırdı. Özenle seçtiğim taşlar, yapraklarla dolu olurdu. Ailemle gezmeye gittiğimiz de en arkada kalan çocuktum. Çevremi dikkatle incelerdim, güzel olan şeylere takılırdım, dalardım. Doğadan topladığım şeyler, başkası için çöp, ama benim için mücevherdi. Benim için her şey heyecanla keşif sebebiydi. Şimdi de her güzel şey ilgimi çekiyor. Değilse de ben resmini yaparak güzelleştiriyorum.
-Sanat eğitiminin zayıf, sanat eseri tüketiminin görece az olduğu bir ülkede yaşıyoruz. Toplumsal sorunlarımızın bir kısmının estetik bilgi yetersizliğinden kaynaklandığını gözlemliyorum. Bu durum size nasıl yansıyor? Ressam olarak gözlemleriniz nedir?
En başta, sanatçının ve eserlerinin anlaşılmaması sorunu geliyor aklıma. Daha önce de bahsettiğim gibi. Eserle, bakan kişinin yakınlaşması ancak eğitimle olur. Anladığı ve anlamlandırabildiği şeyi sever insan. Teknoloji çağının, insanların güzellik algısını zayıflattığını düşünüyorum. Her şeyin bu kadar hızlı tüketildiği(duyguların bile),bir dünyada,estetik kaygı hissetmek zorlaşıyor. Her şey bize çirkin ve anlamsız geldiğinde ya da yalnızlık hissettiğimizde. Sanatla ilgilenenler, hobi edinenler, üretenler, küçük güzel anları büyütenler; çok daha az yalnız hissedecekler. Güzel bir resme bakmak, güzel müzik dinlemek, tiyatro ve dans izlemek insanı mutlu eder.
-Okullarda, medyada, kültür ortamlarında resim eğitimi ve resim sanatına verilen önem hakkında gözlem ve görüşleriniz nelerdir?
-Sanatçı yönümün yanında, bir eğitimci olarak bahsettiğiniz konuları gözlemleme şansım oldu. Öncelikle sanat eğitimi en erken dönemlerden itibaren okullarda başlaması gerekir. Okullarda müfredat, çocuğun yaşına, düzeyine göre öğretim şekli seçilebilir. Okul öncesinde bile uygun yöntem ile çocuğu sıkmadan, eğlenceli hale getirilerek sanatla çocuk tanıştırılabilir. Sanatı, sanatçıyı, eserlerini görsellerle destekleyerek, belki çizgi film,kısa videolar ve oyunlarla anlatılabilir. Yaş ilerledikçe, tanımlar, terimler, akademik bilgiyle desteklenir. Sanat galerilerini, müzeleri ziyaret etme alışkanlıkları kazandırılabilir. Bunların olmadığı bir eğitim sisteminden geçen çoğu kişi, sanat galerisinin, müzenin önünden defalarca geçse de içeriye girmez. Bilmediği, anlamadığı bir şeyden çekinir, merak etmez. Halen müzeler hariç, resim sergilerine ücretle girildiğini sanan birçok insan var. Her şey den önce sanat eseriyle, insan arasın da aşılması gereken fiziksel bir mesafe var. Sosyal çevrem de ise sanata ilgisi olan, kültürel olarak kendini geliştirmiş az kişi var. Sohbet düzeyinde bile sanat sohbeti yapmak kısıtlı, bilgi ve ilgi yoksa konu insanlar için sıkıcı oluyor. Sanat çoğunlukla ortak ilgi alanı değil.
-Bir resmi nasıl yapıyorsunuz? Yapıt üretme süreciniz nasıldır? Önce zihninizde mi oluşuyor ya da tuval başında fırça kendiliğinden mi ilerliyor?
-Geçmişte biriktirdiklerim, şu an yaşadıklarım ve henüz yaşamadıklarım, tümünü kapsıyor resimlerim. Günlük hayatta, bir uyaranla karşılaştığımda, aslında buna ilham diyebiliriz, zihnimde bir imge beliriyor. Ondan yola çıkarak başlıyorum. Bu çok planladığım bir durum değil aslında. Sadece nereden başlayacağımı biliyorum ama nasıl biteceğimi yolda öğreniyorum. Benim için varılacak noktadan çok, resmi yaparken yaşadıklarım önemli. Bir manzarayı bakarak yapmak mesela, o zaten var, evet aynısını yapabilirim ama bu çok anlamlı gelmiyor bana. Eğer o manzarayı tekrar görmek istiyorsam, fotoğraf makinamla çekmeyi tercih ediyorum. Bir konuya daha değinmek istiyorum.
Birçok insan, ressam olduğumu öğrendiğinde şunu söylüyor; “Resim yapmak çok rahatlatıcı” çok şanslısın. Ama buna sadece rahatlatıcı olarak bakmak yetersiz kalır. Eser oluşmadan önce, zihnimde yoğunlaşan birçok imge, gündüz, gece, rüyalarımda karşıma çıkan nefes kesen bir süreç. Kafamda hiç susmayan sesler gibi. Başladığınızda duygularınızla, düşüncelerinizle yüzleşiyorsunuz. Sizi duvara çarpan bir his. Sonra derin bir sessizlik, tıpkı bir trans hali gibi ve bitti…Evet yeteneğimin olması ve resim yapabiliyor olmak büyük şans. Düşünsenize; düşündüğünüz ve hissettiğiniz her şeyi yapabileceğiniz bir alanınız var, hiç kimsenin karışamadığı, yargılayamadığı, tamamen özgür hissettiğiniz bir yer.
-Yapıtlarınızı sergileme fırsatı oluyor mu? Bu konuya pek yabancıyım. Yapıtı vitrine koyma, piyasaya çıkarma vb. Sergilerle ilgili sorunlar nelerdir?
-Evet sergiliyorum. Kişisel ve karma sergiler yapıyorum. Yaşadığım ilde ya da şartlar uygun olduğunda da farklı illerde sergileme fırsatım oluyor. Ama fiziksel olarak organize etmekte zorluklar var elbette. Özellikle il dışındaki sergilerde, kargoyla gönderme süreçlerin de aksaklıklar olabiliyor ya da eserlerin zarar görme durumu olabiliyor. Üretken biri olsam da, ürettiğim oranda sergilemek mümkün olmuyor. O yüzden fiziksel sergilerin yanında Online müzayedelere ve sergilere de katılıyorum.
-Resim eleştirmenleri ya da kendiniz, resimleriniz için belli bir akım/ekol yakıştırması yapıyor mu? Sanatınızı nereye yakıştırıyorsunuz?
Genellikle eserlerimin, Ekspresyonizm (Dışavurumculuk) akımına daha yakın olduğunu söylüyorlar. Açıkçası ben belirgin bir akımı gözeterek yapmıyorum resimlerimi. Zihnimden, kalbimden nasıl geçerse, öyle aktarıyorum zemine. Bazı dönemler de renklerimde, imgelerim de değişebiliyor. Bazen tanıdık bir şeyi ötesine de geçebilirim.
-Görebildiğim portre türü resimlerinizde gülen yüzlere rastlayamadım. Karamsarlık mı var, ne dersiniz?
Bir eseri sadece “karamsar” diyerek tek bir kelimeye indirgersek, onun taşıdığı derinliği, ardındaki emeği ve anlatmak istediği hikâyeyi gözden kaçırabiliriz…
Sanat, yüzeysel hislerin ötesinde katmanlı bir iletişim biçimidir. “Karamsarlık” olarak gördüğümüz şeyin arkasında çok zengin anlamlar yatar. Tabii ki kendi iç dünyamda herkes gibi, karamsar anlarımda oluyor. Acılarımı, korkularımı, bazen yalnızlığımı resme dönüştürerek iyileşiyorum.
Aslında o resim ışık arayışının bir ürünü oluyor. Bazen de resim izleyicinin aynası oluyor. Resme baktığınızda hissettiğiniz karamsarlık, bazen sanatçının değil, sizin o anki ruh halinizin yansımasıdır. ‘’ karamsar’’ bir resim insan olmanın en yalın, en dürüst ve en kırılgan halini gösterir. Bu durum her zaman karamsarlık değildir. Resimdeki odak noktasını vurgulama ve duygu yoğunluğunu artırma tekniğidir.
Sanat sadece neşeli, güzel olanı değil; hayatın tüm gerçekliğini kucakladığı için bu kadar değerli. Belki günlük hayatta bazen duygularımı görmezden geliyorum, ama resim yaparken kaçabileceğim bir yer yok. Hepsi bir bir kucağıma düşüyor, hepsini kucaklıyorum. Resme dönüştürüp arınıyorum.
-Çalışmalarını beğendiğiniz Türk veya yabancı ressamlar var mı?
Sayfaya sığmayacak kadar fazla aslında. Sadece belli bir sanatçıyı takip etmekten çok, eserden yola çıkıyorum. Ben de merak uyandırması, sanatçıyı araştırmama sebep oluyor. Eserin ve sanatçının hikâyesini merak ediyorum. Sevdiğim birkaç ressam; Marc Chagall, Pablo Picasso, Frida Kahlo, Kerry James, Julian Ziatkowski, Wassily Kandisky, Mehmet Güleryüz, İnci Eviner, Neşe Erdok, Devrim Erbil gibi. Kendimi sınırlandırmıyorum, sosyal medyayla birlikte birçok sanatçıya ulaşabiliyorum.Sanat sonsuz bir deneyim.
-Resim izleyicilerinin de deneyimsiz olanları vardır. Onlar bir resme nasıl bakmalı, neyi anlamalı? Resimden estetik haz nasıl alınır, resim sanatı tüketicilerine bazı ipuçları verir misiniz?
Bir resme bakmak ve onu anlamak, acele etmeden ilerleyen keyifli bir keşiftir. Öncelikle resme bakarken, resimde ne tasvir ediliyor? Bir insan mı, doğa mı, natürmort mu yoksa soyut mu? (renkler ve şekiller). Resim ilk anda ne hissettiriyor (huzur, huzursuzluk, neşe, yalnızlık veya karmaşa mı? Bunun üzerinde acele etmeden resim üzerine düşünmek gerekir.
Sonra nasıl yapılmış olduğuna yani teknik ve biçime dikkat edilebilir. Renkler, ışık, gölge, fırça darbeleri, kompozisyon gibi. Bunların tümü sanatçının özgün ifadesine göre farklı izler taşıyordur. Ve sonra, hikâyeyi anlamaya çalışmak gerekir. Bunun içinde sanatçının dünyası (kimdir, hangi dönemde yapmıştır) hakkında bilgi sahibi olmak gerekir. En önemli şeylerden biri, teknik doğruluğundan çok, resmin sizinle kurduğu iletişim önemlidir. Bir resme bakarken doğru ya da yanlış cevap yoktur. En iyi yöntemlerden biri, gözlerinizle resmi keşfetmek, açıklaması varsa onu okumak. Belirli bir sergiye gidiyorsanız, sanatçı ve sanatı hakkında önceden araştırma yapmak, resimlerle karşılaştığınızda, sizi sarıp sarmalayacaktır. Bir sergi gördüğünüzde içeri girmeye çekinmeyin. Eserler artık sergileniyorsa, sanatçı ve eserleri sizinle karşılaşmaya hazır demektir.
-Yapay zekâ yaşamın tüm alanlarına nüfuz ediyor. Resim sanatına etkileri nelerdir?
Benim de üzerinde çok düşündüğüm bir konu bu. Yapay zeka her konuda olduğu gibi, birkaç yönlendirmeyle istediğiniz bilgiye ve görsele kısa sürede erişebiliyorsunuz.Teknik kolaylıkları var ama süreçte etik ve felsefi tartışmalara yol açacak bir durum. Yapay zeka, sanatçıların fikir aşamasından üretim sürecine kadar hayal güçlerini hızla görselleştirebilir. Ama bunu yaparken,yapay zekaya yüklenen bilgilerin, geçmişten günümüze kadar gelen, yaşayan ya da hayatta olmayan sanatçıların resimlerinin bilgileri olduğunu unutmamak gerekir.
Kişinin sanat süreci, yeteneğine ve uzun yıllara dayanan teknik eğitimine dayanıyor. Zamanla Yapay zekayla birlikte, insanlar karşısındaki resmin yapay mı yoksa gerçek mi olduğunu ayırt edemeyebilir. Buna yeni bir sanat akımı diniyor. “Algoritmik Sanat”, veri sanatı. Bir tuvalin karşısında geçen saatlerin, insan deneyiminin ve duygusal süzgecin yerini, saniyeler içinde alınan çıktıların alması, sanatın tanımını sarsıyor. Estetik algı değişiyor. Süreçte, neyin bizim için daha değerli ve anlamlı olduğunu zaman içinde birlikte göreceğiz.
-Çizdiğiniz veya boyadığınız eserlerdeki detayları ya da simgeleri açıklayabilir misiniz?
Ben resimleri bir bulmaca gibi görüyorum. Her simgeyle, renkle, biçimle şifrelenmiş. Bir şifreyi çözdüğünüzde diğerine geçiyorsunuz. Resme her baktığınızda farklı bir detay hikâye görürsünüz. Resmi daha yakından incelediğinizde ve küçük detayları fark etmeye başladığınızda sizin için ressamın zihnine doğru bir pencere açılır. Eserlerdeki küçük ayrıntılar herkesin zihninde kendi masalını yaratır. Resimlerimde çoğunlukla insan figürü var. Bazen buna bir kuş, kedi eşlik ediyor. Duygularımı düşüncelerimi insan bedeni ve bakışlarıyla yansıtıyorum, figürlerin etrafındaki her şey, renkler, biçimler, çizgiler ona hizmet ediyor. Kuş bazen benim yerime konuşuyor bazen susuyor. Ben sussam da, karga susmuyor (iç sesim, bilincim, sağduyum bazen de çığlığım). Kedi; günlük hayatta eksik kalan, kendime şefkatim. Eserlerimde sıkça kullandığım koyu gölgeler var, içsel sınırlarımı anlatan. Hayata karşı istekli, tutkulu ve enerjik hissettiğimde, renklerim canlı, keskin, doğada görülmeyecek kadar yoğun oluyor. Ve tabii ki sadece kendime sakladığım, birçok imgenin bana özgü anlamları var.
– Genç veya yeni başlayan ressamlara ne tavsiye edersiniz?
Başkalarının neyi beğenip beğenmediğini düşünmeden önce bol bol hata yapsınlar. Kendi benzersiz dillerini bulana kadar denemekten ve gözlemlemekten vazgeçmesinler.
-Görüşlerinizi Eğitişim okurlarıyla paylaştığınız için teşekkür ederim.

