Güneşi Uyandıran Sanatçı Kadın

Sayı 92- Sanat ve Eğitim (Ekim 2026)

Güneşi uyandıran Anadolu kadınlarından biriydi babaannem. Sabah ezanını duyar duymaz ayaklanırdı. Odasının kapısını öyle sessizce açardı ki, kimseler duyup da uyanmasın diye parmak uçlarında usulca gezerek görevini tamamlardı.

Oysa ben onun erkenden uyanacağını akşamdan hissederdim. Sabah kahvaltısından sonra birlikte öreceğimiz halının desenine göre rengârenk iplikleri yatmadan önce özenle hazırlar, tezgâhın yanına dizer öyle yatardı.

Hele en mutlu zamanlarını yeniden canlandıracaksa eserinde, güne daha da keyifle uyanırdı.

Çocukluğu, gençliği, gelinlik dönemi, onlarca gence talebe evlerinde annelik yaptığı dönemler tek tek yazılacaksa hele, güneşi de o uyandırırdı.

Her insanda olduğu gibi onun hayatı da gökkuşağı gibi her rengi barındırırdı. Kiminde sevinç, kiminde özlem, kiminde yokluk vardı. Hayata dair ne varsa her şeyi yaşayan kadın, tıpkı bir yazarın öykülerini yapıtlarına aktarması gibi; oda ömrü boyunca yaşadığı her şeyi ilmek ilmek dizerdi halısına.

Okul yüzü görememenin burukluğunu her fırsatta dile getirirken, duygularını, söze dökemediği acılarını, sevinçlerini kendi sanatıyla halısına yazardı tek tek…

Hele bir dönem Kars’ta talebe evinde kaldığı dönemde yaşadığı yokluğu anlatması yok mu?

Önce koyu renklerden ( siyah, kahverengi, gri, mor) oluşan iplikleri kullanmaya başladığımızda hemen anlardım hikâyenin gidişatını. Arkasından kirkit sesinin tonu ele verirdi çetin kış koşullarında çektiği sıkıntıları. Desenler sırayla belirginleşince anılarının bir kısmı da söze dökülürdü:

“O kış çok çetin geçti çoook. Adam boyu kar yağmıştı. Toprak damlı bacanın karını her Allah’ın günü çocuklarla kürüyüp atardık da baş edemezdik. Sanki gök öylece yere inmişti. Sonra yollar da kapandı. Dedenlerden haber alamaz olduk. Şimdiki gibi telefon yok, gelen yok, giden yok. Sen kör ben sağır misali öylece kalırdık garip yerde. Evdeki erzak da tükenmişti. Zaten erzak dediğin de ne ki? Un, yağ, peynir…”

“Başka yiyecek bir şeyler yok muydu babaanne? “diye sorduğumda, benim şaşkın ifademe aynı şekilde bakarak yanıt vermişti:

“Şimdiki zamanda etsiz sofra kurulmuyor oğulcan, haklısın nerden bileceksin yokluk zamanlarını. O devir öyleydi işte…”

Koyu renk ipliklerin desenleri ortaya çıktıktan sonra, o kara döneme ait anılarına son noktayı koymak için tüm gücüyle kirkiti kavrayarak satırları tamamladığında, gün ışığına çıkacağı günleri örmeyi yürekten diledim. Kendi kendime düşüncelere, hayallere dalmışken konuştu:

“Bana ‘Deli Hadis’ derlerdi. Gerçekten deli olduğumdan dolayı değil, aklımı herkesten farklı kullandığım için herhalde… Neden dersen anlatayım da hak ver bana. Kar yolları kapatınca, dedenler köyden erzak getiremedi. Düşün artık seksen kilometre uzaklıkta bir günlük yol. Nasıl gelsinler?”

Merakımı yenemeyip, sözünü kesip sormak zorunda kaldım:

“Yoksa aç mı kaldınız?”

Kendinden emin bakışını önce bana sonra tezgâha yönelterek devam etti:

“Hayatta ölümden başka her şeye çare vardır oğulcan. Bu yaşlı ellerin dili olsa da konuşsa.”

Nasırlı elini yumruk yaparak beyaz tülbentle kapattığı kafasına vurarak devam etti:

“Bu kafa var ya zehir gibiydi eskiden. Köyde çalışmak, mal, davar, tarla, çayır işleri çok yordu beni. Her işi şimdiki gibi makinalarla yapmıyorduk. Yine de buna şükür. Elim ayağım çalışıyor halâ.”

Yolların kapandığı, kar esaretinde yaşadıkları o kışı nasıl atlattıklarını anlatması için sabırsızlıkla dinlemeye devam ettim babaannemi.

“Dört tane ergen çocukla o kış kıyamet ortasında aç kalmamak için önce komşulardan bir teneke unu borç olarak aldım. Az buçuk kalan yağla birlikte idareli kullanarak birkaç günü geçirdik. Tek gözlü odanın kirasını da ödeyemedik. Ne yapacaksın işte! Evin hem erkeği, hem kadını benim. Sözün kısası kolları sıvadım. Oğlanlar okula gidince işi gücü bırakıp kapı kapı dolaşıp eski kumaş parçaları toplamaya başladım. Kimisi eski çorap, kimisi kumaş verdi. Allah razı olsun hepsinden. O yokluk zamanında insanlık da vardı.  Epeyce malzeme biriktirdikten sonra bir güzel oturup, tek tek şeritler halinde kestim hepsini.”

Yine dayanamayıp sormak zorunda kaldım:

“E-e niye ki? Eski kumaşlardan ne olur ki babaanne?”

“Az sabret anlatacağım.”

Birbirinden renkli iplikleri hemen yanı başımıza dizerken, anlamıştım hikâyesinin devamını…

“Komşunun birinden aldığım tezgâhı getirtip talebe evine bir güzel kurdum. Kestiğim kumaşları tek tek birleştirip, yün eğirir gibi güzelce eğirip yumaklar yaptım. Ondan sonrası oturdum tezgâhın başına. Bir hafta içinde oldu mu sana koskoca kilim. Un, yağ bitmeden kaptığım gibi çarşıya gittim. Çarşıdaki dükkânları sırayla dolaşarak, esnaflarla konuşup durumu anlatınca, kolayca sattım. Aldığım yüz lirayla önce, altmış liralık kirayı ödedim. Arkasından neredeyse bir ay yetecek erzak aldım. Yine de ne olur ne olmaz diye idareli yedik içtik. Hele çay içmeyi öyle özlemiştim ki anlatamam. Bir oğlanın bir kıza sevdalanması gibi yanıp tutuştum bir bardak çay için. İki hafta ilaç niyetine de olsa bir tutam ot yoktu evde. Para kazanınca onu da aldım. “ Yüzüne konan tatlı bir gülümsemeyle devam etti: “Yollar açıldıktan sonra baban köyden ansızın çıkıp geldi. İki atla beraber sürdüğü zankayla (kızakla) öyle bir gelmişti ki Kars’a, atlar da Şeref de kan ter içinde kalmışlardı.”

Geçmiş anılarını bir yandan sözle anlatıyor, bir yandan ipliklerle eserine yazıyordu. Beyaz esaretin, kara kışın bitimi siyahtan griye sonra beyaza geçişlerle anlatıldı eserimizde.

Güneşin uyandığı, baharın geldiği günlere daha çok zaman vardı. ‘Mart ayında yaylaya çıkan nine olmadık vakitte yağan kar ve arkasından gelen tipi ile keçilerini boğdurdu’ diye anlatılan hikâyeyi iyi bilen babaannem, evdeki sıkıntılarını başarıyla atlatmasına rağmen temkinliydi.

“Baban erzak getirdikten sonra çok rahatladık ama yine de bol keseden yiyip içmedik. ‘Mart kapıdan baktırır, kazma kürek yaktırır.’ demiş atalarımız.”

Narin vuruşlarla kışı tamamlayan kirkiti bir kenara bırakarak, muzırca gülerek ve talebelerini kastederek:

“Yaylaya çıkan nene gibi keçileri boğdurmayayım diye,  tasarruflu davranmak zorundaydım.”

Morlu, pembeli, mavili çiçekler halının kenar desenleri olarak, ufak ufak yerlerini alabilsinler diye ipliklerimiz hazırladık. Yemyeşil baharı kim bilir hangi sırada örecektik?

Gerçek bir sanatçı gibi, önceden kafasında tasarladığı desenleri anılarını da anlatarak satır satır örüyordu, örüyorduk. Birkaç hafta geçtikten sonra yeşil ipliklerin ağırlıkta olduğu geniş zemine nihayet yer açılmıştı. Ortasına ördüğümüz ipliklerin arasında kuşkanatlarını estetik düzeyde kondurmak için hesap yapmaya başladık. İlk bahar sevincinin ayak sesleri vardı sırada.

“Kars’ta olduğum zamanlar 23 Nisan Bayramı’nı seyretmeye giderdim. Bizim köydeki gibi değildi ama orada da çok güzel kutlanırdı. Her çocuğun elinde bayraklar olurdu. Sıra sıra dizilir, asker gibi yürürlerdi. Öğretmenler de asker gibi dizilir önümüzden geçerlerdi. Hepsi takım elbise giyerdi. Oradaki halkla birlikte ellerimiz patlayıncaya kadar alkışlardık.  Çocuklar şiir okurdu, dinledikçe etlerim titrerdi. Atatürk büyük adamdı. Memleketin geleceği, umudu çocuklara daha büyümeden kıymet verip bayram hediye etmiş ki, vakti gelince milletine devletine sahip çıksınlar. Rahmet içinde yatsın.”

İki elini göğsünün hizasında dua pozisyonunda tutarak sessizce mırıldandı. Duası bitince, ellerini yüzüne sürerek vefayla konuştu:

“Nurlarda uyusun Mustafa Kemal. Bak işte! Bunca iş güç arasında bizden dua istedi herhalde.” dediğinde ben de duygulandım. Aynı hislerle karşılık verdim:

“Âmin babaanne, mekânı huzurla dolsun.”

23 Nisan Bayramı ve baharın gelişini ve sevincini de serçelerin, leyleklerin, geyiklerin figürleriyle ördükten sonra, anıların son satırlarını yazacaktık.

Yaşadığı coğrafyayı, geleneklerini, göreneklerini, kültürünü olduğu gibi kabul ederek benimseyen, hayat felsefesini bu doğrultuda belirleyerek seçimlerine yön veren sanatçıydı babaannem. Söze, kelimelere dökülemeyen içsel yolculuğunu her eserinde ilmek ilmek dokuyarak anlatır; hepimize duygularını, anılarını capcanlı bir tablo gibi hissettirirdi.

Ünlü filozof Osho, “Kendi doğanı sev ve kabul et; yolculuğun başladığı yer burasıdır.” Dediğinde babaannem kim bilir hangi eserinin yolculuğuna çıkacaktı?

           

 

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir