Eğitimde Müziğin Yeri: Antik Çağdan Modern Sınıflara

Sayı 92- Sanat ve Eğitim (Ekim 2026)

Bireyin çocukluktan itibaren oluşturduğu karakter inşasında masalların yanı sıra müziğin de önemli bir yeri olduğu düşünülebilir. Henüz bebekken ana kucağında huzursuzlanıp ağlayan çocukları anneleri ezgiler söyleyip kollarında sakinleştirir. Bu da demektir ki çocuklar doğuştan ahenkli ve ritimli seslerden hoşlanmaktadır. Türkü, ninni, şarkı gibi şekillerle toplumun sevincini ve kederini paylaşan müzik sanatı, çocuğun aile büyüklerinden aldığı belirli davranış normlarını, töreyi aktarmasıyla etnopedagojik bir işlev de görmektedir. Çünkü her toplumun tarihsel sürecinde kendine özgü ürettiği ve çocuklarına aktarmak istediği kültürel değerleri vardır.[1] Müzik de bu değerlerin aktarımında çocuğa doğal bir aile terbiyesidir. Tam bu noktada yazıyı eğitim ve müzik çerçevesine oturtmak oldukça yerinde olacaktır. Üstelik müziğin eğitimle olan kadim dostluğuna biraz geriden, ilkçağda eğitim felsefesinden başlamak ve ardından günümüz eğitim politikasının içinde bu dostluğu aramak yazının rotasını daha ilgi çekici yapacaktır.

  Müzik, çok eski zamanlardan beri insanın doğası gereği her toplulukta yaşamın içine iliştirilmiş, yaşamın bir parçası olmuştur. Örneğin Eski Türklerde müzik; dinsel törenlerde, hastalıkların iyileşmesinde (özellikle ruhsal hastalıkların), bayram ve şenlik kutlamalarında, özellikle de askeri alanda kullanılmaktaydı. Bu duruma bir diğer örnek olarak eski Hint toplumu verilebilir. Nitekim Hint öğretilerinin temelini oluşturan Vedaların yapıtaşını da müzik sanatı oluşturmaktadır.[2] İnsanı erdeme ulaştıracak olan yolları anlatmada müzik sanatının etkisi epeyce fazla görülmekteydi. Farklı uygarlıklarda görülen bu müzikle terbiye anlayışı Antik Yunan toplumunda da farklı değildir.

Eğitim felsefesi çerçevesinden bakıldığında ise eğitim alanında ilk gerçek kuramları Sokrates ve ardından gelen filozofların ortaya koyduğuna yönelik varsayımlar vardır. Sokrates eğitimde; “Aza az eklemek boşuna zahmet değildir” sözünü kendisine ilke edinmiştir. Bu yaklaşım çocuğun olgunlaşmasının ve toplumlaşma sürecinin küçük ama nitelikli adımlarla gerçekleştiğini ortaya koyarak eğitim alanından da bir bakış açısına ulaşılmasını sağlar. Müzik de eğitimin içinde yer alarak sabır, iyilik, vatanseverlik gibi kök değerleri adım adım çocuğun ruhuna işlemektedir. Örneğin Antik Yunan döneminde çocuk, kithara adı verilen çalgıyı öğrenince öğretmeni ona şiirlerin eserlerini adım adım öğretir ve bunları kihtara ile çalmasını ister.[3] Antik Yunan çalgısı olan kithara, arplarla akraba kabul edilen telli çalgı olarak görülebilir.[4] Böylece çocukların ritim ve şarkılarla düzgün konuşmaya, iyi ve sakin hareket etmeye başladığı söylenir.

İlkçağ eğitim felsefesi incelenmeye devam edildiğinde; genç yaşlarda müzik eğitimi alan bir insanın henüz muhakeme edecek çağda olmasa bile çirkinlikleri ayırt edip güzelliklere yönelebileceği düşünüldüğü görülmektedir. Örneğin Aristoteles kendi zamanında eğitim anlayışının hem erdeme hem de faydaya hizmet ettiğini belirterek çocuklara genel olarak başlıca dört şey öğretildiğini söyler.[5]
1- Okuma yazma
2- Beden eğitimi
3- Müzik
4- Resim çizme (Her zaman olmamakla birlikte). Müzikte ahenk, ritim ve notalarla gelen bir düzen vardır. Tıpkı toplum hayatında olduğu gibi. Müzikle yetişen bir çocuk kendine hâkim olmasını öğrenir, okullarda yapılan korolarla uyumu, dengeyi öğrenir. Fakat burada kastedilen başına buyruk yazılmış, ritmi esenlikten uzak; çok hızlı, sözleri anlamsız sözde popüler müzikler değil elbette. Nitekim son zamanlarda ülkemizde okullarda yaşanan üzücü şiddet olayları, kayıplar da bu rastgele yapılmış müziklerin çocukların zihinlerine olumsuz sirayet etmesinden kaynaklanıyor olabilir. Çünkü çocukta dengeyi, düzeni, akıl ile estetiği bir araya getiren müzikler yerine toplumun etik dengesini bozan müzik tarzları elbette ki beraberinde kaotik bir felaketi getirecektir.

Ülkemizde uygulanan mevcut eğitim modeli olan Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde öğrencinin sosyal, ruhsal ve ahlaki gelişimini merkeze alan değerler vardır. Model; değerlerin birbiriyle ilişkisinin tutarlı, kolay uygulanabilir olması açısından kullanılabilir olarak tasarlanmıştır[6]. Modelde yer alan “Estetik” değeri sanatla birebir örtüşen süreç bileşenleri içerir. Örneğin; “Hayatını görsel sanatlar, mimari, müzik, edebiyat gibi alanlarda estetik unsurlarla zenginleştirir.”, “İnsanın ruhsal esenliğine sanatın etkisini fark eder.” gibi süreç bileşenleriyle çocuğun ruhsal olgunlaşmasına doğrudan hizmet eder[7]. Çünkü müzik dinlemek veya yapmak kaygıyı azaltan, uyumu ve ritmi sağlayan güçlü bir eylemdir. Okullarda, sınıflarda yankılanan kendi kültürümüzün tınısıyla bağ kuran erdemli ve ahenkli ezgiler toplumun en güzel bestesidir.

____ Dipçe____
[1] Minara Aliyeva Çınar, “Etnopedagojinin Temelleri”, Uluslararası Bakışla Etnopedagojiye Giriş içinde, ed. İkram Çınar (Ankara: Pegem Akademi, 2026), 27.
[2] Gülnihal Küken, İlkçağda Eğitim Felsefesi (İstanbul: Alfa Yay., 2003), 61-71.
[3] Küken, İlkçağda Eğitim Felsefesi, 411.
[4] Banu Mustan Dönmez ve Savaş Burak Özkan, “Mitolojik Etimolojisinden Hareketle Gitar Üzerine Bir Köken Analizi”, Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi 3, sy. 5 (2012): 96. https://izlik.org/JA64NL99CT.
[5] Küken, İlkçağda Eğitim Felsefesi, 529.
[6] “Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi”, T.C. Millî Eğitim Bakanlığı, erişim 16 Ekim, 2026, https://tymm.meb.gov.tr/beceriler/erdem-deger-eylem-cercevesi.
[7] “Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi”.

1 thought on “Eğitimde Müziğin Yeri: Antik Çağdan Modern Sınıflara”

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir