Bu yazı; Orhan Bahçıvan, Gökhan Temur ve Selçuk Murat Kızılateş’in yazdığı ve Bekir Karadeniz’in editörlüğünü yaptığı, Ardahan Valiliğinin katkılarıyla yayınlanan “Ardahan Türküleri” adlı kitap hakkında yazılmıştır.
Kitabı hazırlayanlardan Orhan Bahçıvan, 1952 yılında Ardahan’ın Göle ilçesinde dünyaya geldi. As
ıl adı Halis Kızılateş’tir. Diyarbakır Eğitim Enstitüsü Türkçe Bölümünü bitirdi. Şiirleri 1984 yılından sonra düzenli olarak edebiyat dergilerinde yayımlandı. Orhan Bahçıvan’ın şiirlerinin bir bölümü “Şiiristan Merhaba” (1989) ve “Acılar da Üşür” (2002) adlarıyla yayımlandı. Ayrıca Bekir Karadeniz ile birlikte gerçekleştirdiği “Doğulu Halk Şiirleri 1-2” (2010) adlı bir araştırması bulunmaktadır. Gökhan Temur 1968 yılında Ankara’da doğdu. Ortaöğreniminden sonra Gazi Üniversitesinde Müzik Bölümünde okumaya başladı. Türkiye’nin birçok bölgesinde koro elemanı ve solist olarak çeşitli konserlere katıldı. Kültür Bakanlığı ve başka kurumlarda halk müziği topluluklarının oluşmasına katkıda bulundu, yönetmenliklerini üstlendi. Selçuk Murat Kızılateş ise 1972 yılında Erzurum’da doğdu. İlkokulu Erzurum’da, ortaokul ve liseyi Ankara’da okudu. Üniversite döneminde Devlet Tiyatroları için hazırlanan bir oyunun müziğini yaptı. 1996 yılından itibaren TRT Ankara Radyosunda çalışmaya başladı. 2006 yılından itibaren Kültür Bakanlığı bünyesinde görevine devam eden Kızılateş, bu süreçte çeşitli radyo ve televizyon programlarında saz sanatçılığının yanında aranjör, müzik yönetmeni ve danışmanlık yaptı
Kitabın kapağında Ardahan’dan çeşitli folklorik ve manzara fotoğraflarına yer verilmiş. Kitabın arka kapağının iç tarafında ise kitaptaki türkü ve oyun havalarının CD bulunmaktadır. CD’de bazı derlemelerin ham halde bulunduğu 330 mp3 formatında ses dosyası kayıtlıdır.
Kitap, dönemin (2014-2016) Ardahan Valisi Ahmet Deniz tarafından yazılan bir sunuş. Sayın Vali, türkülerimizin ve bu kültürün öneminden bahsedip yazarlara teşekkürlerini iletiyor. Giriş kısmında ise Ardahan’ın ve çevre illerin bazı kültürel özelliklerinden söz edilerek, bu özelliklerin Kars ve Artvin’in birlikte değerlendirilmesi gerektiğinden hareketle, bu illeri birbirinden ayrı değerlendirmenin mümkün olmadığından bahsediyor. Ardahan müziğinden önce Ardahan tarihine bakılması gerektiğini söyleyerek bir sonraki bölüme geçiyor. Eser, Ardahan’ın destanlarından yörenin kahramanı sayılan kişilerden bahsederek devam ediyor.
Eserde ilk bakışta nota yazımı ve güfte metinleriyle dolu bir şekilde görünse de içeriğinde bundan çok daha fazlasının olduğu söylenebilir. İçerisinde Ardahan ve çevre illerin geleneklerinden, destanlarından, coğrafi özelliklerinden ve ayrıca edebi ve müzikal anlamda çok kıymetli bilgi ve tecrübeleri aktarmaktadır. Eser Ardahan Halk Müziğini oluşturan kaynaklara geçmeden önce bölgeden geçen göç ve ipek olundan bahsedip Ardahan Halk Müziğinin detaylarına geçiyor. Böylece müziği anlamak ve anlamlandırmak için onun üretildiği kültür, ortam ve koşulları bilmek gerektiği de zarif biçimde öğretiliyor.
Kitaptan bir türkü örneği vermek yararlı olacaktır. “Bu Dağlar Kömürdendir.” Türkü, Hanak’ta, Tekin Büyükkaya kaynak kişisinden derlenmiş.
Bu dağlar kömürdendir / Geçen gün ömürdendir
Feleğin bir kuşu var / Pençesi demirdendir.
Hadi leyli leylanı / Mevlam yazmış fermanı
Ya al canım kurtulam / Ya ver derde dermanı (Nakarat)
Bu yol Pasin’e gider / Döner tersine gider
Şurda bir garip ölmüş / Kuşlar yasına gider.
Bir at bindim başı yok / Bir çay geçtim taşı yok
Burda bir yiğit ölmüş / Yanında kardaşı yok.
Bu Kitap Kitaplığınızda Neden Bulunmalıdır?
Yazılan eseri sadece Ardahan yöresi için düşünmek sadece o bölgenin insanına özgü olması gerektiğini anlamak yanlış olabilir. Ardahan’ın coğrafyasına ve tarihine baktığımız zaman İskitlerden günümüze kadar birçok kültüre ev sahipliği yapmış olmakla birlikte, binlerce yıllık Türk kültürüne de tanıklık etmiş bir bölgedir. Bu anlamda eserde sadece yöresel bilgiler değil de binlerce yıllık Türk kültüründen bahsediyor.
Bu değerlerden bağımsız olarak türküler her zaman yaşanmış manevi önem taşıyan duygularla kaleme ve müziğe dökülen nesilden nesile aktarılan kültürümüzün en değerli öğelerindendir. Bu eserde ise Ardahan yöresine, tarihine ve kültürüne ait yüzlerce eserin notaları ve sözleri yer almaktadır. Kitapta yer alan eserler türküler ve oyun havaları olarak ikiye ayrılmaktadır. Sonuç olarak müziği seven ilgi duyan ve kültürel değerlere merak duyan biriyseniz ve halk müziğiyle birlikte bölgenin kültürü hakkında bilgi edinmek istiyorsanız kitaplığınızda bulunması yararlı olur
Kitabın sonunda eserlerin nota ve sözlerini okuyucuyla buluşturduktan sonra türkü adlarının yer aldığı dizinler var. Dizinler kitapta aranılan kavramları bulmada bulduru işlevini görüyor ve kitabın kullanımını kolaylaştırıyor. Bu dizinler Türkü Adları Dizini, İlk Dize Dizini ve Oyun Havaları Dizini olarak üçe ayrılıyor. Ardından eserde ve türkülerde yer alan kelimelerin yerel anlamlarınıner aldığı bir sözlükçe bulunuyor. Kitapta yer alan türkülerinin çoğunun anonim olduğu kitapta türkülerin söz ve beste kaynak kişileriyle birlikte kitapta verilen bilgilerin bulunduğu kaynakça bölümü yer alıyor. Son kısımda ise kitabın yazarları hakkında verilen kısa biyografileriyle birlikte siyah-beyaz fotoğrafları var.
Sonuç olarak bu kitapta müzik, folklor, edebiyat ve tarihle ilgili türkülerle birlikte kıymetli bilgiler ve hatıralar yer almaktadır. Ayrıca kitabın yazarlarından Gökhan Temur’un Youtube kanalında kitapta yer alan bütün türkülerin kayıtlarını içeren bir oynatma listesi bulunmaktadır. Bahsi geçen oynatma listesinin bulunduğu Youtube kanalının adresi aşağıda yer almaktadır.
Kaynakça
Bahçıvan, Orhan; Temur, Gökhan; Kızılateş, Selçuk Murat. Ardahan Türküleri. Ardahan Valiliği Kültür Yayınları, 2016. Ardahan. 759 sayfa. Karton kapaklı; Türkçe. ISBN: 9786051498065.
Ardahan yöresinin müzikal mirasını belgeleyen bu çalışma, kentin kültürel yayınları arasında önemli bir yere sahiptir. https://www.ardahan.gov.tr/kitap240316
Eserde yer alan türkülerin dinleme örneklerine dijital platformlar üzerinden de ulaşmak mümkündür. https://www.youtube.com/playlist?list=PLOdHliTaAE-Ruz-hVfpZZBVLvLcrxVdUy