Bilgi, tarihin her döneminde önemliydi. Bilen insanlar daha doğru hareket ediyor, daha üretken oluyor, daha isabetli kararlar veriyor, rekabet esnasında bilmeyenlerin önüne geçiyor ve bilgi, bilene güç sağlıyordu.

Genceli Nizamî (1141-1209) bilgi konusunda der ki; “Güç bilgidedir; bilgi dışında hiç kimse diğerinden üstün değildir.” Bilgi, bilene üstünlük sağlıyor!

Eski kuşaklar bilmedikleri konularda bilgi edinmek ya da danışmak için aile büyüklerine başvurur ya da etraftaki bilgelerin kapısını çalardı. Bilişim devrimini yapan bilgisayar ve internete dayalı araçlar, malumat (duyuntu, information) edinmeyi çok kolaylaştırdı. Bilinmeyen bir kavram ya da durum ortaya çıkınca yaşlılara ulaşmak yerine, cep telefonu veya bilgisayarda bir dakikalık arama yapmak yetiyor. Geriye o malumatı bilgiye dönüştürmek kalıyor. O da kişinin aklını kullanma becerisiyle ilgili. Günümüzün teknolojisi “Bilgi parmaklarının ucunda” sözünün hakkı veriliyor.

Bilgi ihtiyacı duyulduğunda ilk başvurulan yer arama motorudur. Arama motorunda aranan anahtar kavram ya da durum ile ilgili onlarca bazen de binlerce bağlantı listeleniyor. Genellikle en başta olan Vikipedidir: Vikipedi-Özgür Ansiklopedi! Derslerden biliyoruz, derste geçen anlamı bilinmeyen bir sözcükle karşılaşan öğrenci hemen cep telefonundan sözcüğü arayıp anlamı hakkında bilgi ediniyor. Birçok durumda bilgi kaynağı artık vikipedi’dir.

Vikipedi, 2001 yılından itibaren tüm dünyada yayın yapan bir internet ansiklopedisidir. 300 civarında dilde yayınlanıyor. Bu ansiklopedide maddeleri yazanlar okuyuculardır. Herkes yazabilir. Sahibi yok, kâr amacı gütmüyor, reklam almıyor. Bilgiye dayalı kararlar vermek bağlamında insanlık için muhteşem bir kolaylık. Herkesin yazabilmesi işlevsellik, demokratlık, özgürlük ve yaygınlık sağlarken, bazı sorunlara da yol açabilmektedir. Nitekim, bazı yayınlardan ötürü Türkiye Nisan 2017’de Vikipedi’ye erişimi engelledi. Sonradan erişim sağlansa da uzun bir süre böylesi bir bilgi kaynağından mahrum kaldık.

Vikipedi'den yararlanmada öne geçen, kendi dilindeki Vikipedi'yi iyi işleyen toplumlar vardır. Nisan 2020'de Türkçe Vikipedi'de 352.000 madde vardı. Ne yazık ki bu maddelerin önemli bir kısmı da yüzelsel bilgi taşmakta, derinlik, kapsamlılık ve kanıta dayalı bilgi olma konusunda eksikleri olan veri girişleridir. Bir yandan yeni maddeler/konu başlıkları açarken bir yandan da varolanları geliştirmek gerekmektedir.

Vikipedi'ye göre diğer bazı dillerdeki madde sayısı ise şöyledir: İngilizce Wikipedia 6.075.000, Rusça 1.623.000, Portekizce 1.031.000... 352 bin madde girişi Türkçe için çok azdır. Geliştirilmesi gereklidir. Bu amaçla lise ve üniversite öğrencilerine veri girişi yapmak öğretilebileceği gibi ödev veya sınav olarak Vikipedi'ye veri girişi yapma seçeneği de düşünülmelidir.

 

Vikipedi Sorunları

Vikipedi ile internette aranılan veri, malumat ya da bilgi varsa ona ulaşılıyor ve kullanılıyor. Ancak bazı sorunlar da var.

İlk sorun, aranılan bazı malumatlara ilişkin veri girişinin olmaması. Özellikle Türkçe Vikipedi’de bazı kavramları yükleyen olmamış!

İkinci sorun, veri girişi yapılmış olan maddelerde yanlış, eksik ya da tahrif edilmiş malumatla karşılaşmak. Eksik ya da yanlış bilgi, onu kullananı yanlış karar vermeye götürür!

Üçüncü sorun ise uluslararası alanda tartışmalı konularda Türkiye’nin görüşleri yerine, rakip ülkelerin iddialarıyla karşılaşmaktır. Ege Adaları ya da Ahıska ile ilgili sorunları, İstiklal Harbindeki çeşitli durumları karşı tarafın Türkçe yazdıklarından öğrenmek yadırgatıcıdır. Konuyu bilmediği için internetten öğrenmek isteyen yurttaşlarımızı öteki tarafın propaganda metinleriyle karşı karşıya bırakmak doğru olmasa gerek. Algı yönetiminin çok önemli olduğu bir çağda başkalarının yönlendirmesine maruz kalmak bir yana, kendi tezlerini başkalarına anlatan toplumlar ön almaktadırlar. Türkiye bu konuda bir hayli geride kalmıştır.

İnternette Türkiye aleyhtarı yayınlar İngilizce, Almanca, Fransızca, Rusça ya da Arapça Wikipedia’larda daha da vahim haldedir.

 

Öneri

2020 yılında insanlık Korona viris (Covid-19) adlı salgın bir hastalıkla karşılaştı ve başta eğitim alanları olmak üzere birçok yönden alışageldik yaşam alışkanlıkları sürdürülemeyecek hale geldi. Okullar kapatılıp uzaktan formal eğitim verilmeye başlandı. Bunun kendi içinde olumlu ve olumsuz tarafları vardır. Konumuz bu değil.

Konumuz, uzaktan eğitimin nasıl ölçülüp değerlendirileceğidir. Sınavlar güvenli biçimde nasıl yapılacaktır?

İşte burada yukarıda Vikipedi’ye yönelik olarak dile getirilen sorunları kısmen de olsa aşmak için üniversite öğrencilerine (Lise için de düşünülebilir) kendi bilim alanlarına yönelik olmak koşuluyla Vikipedi’ye veri girişi yapma ya da madde yazma ödevi verilmesi önerilmektedir.

Bunun iyi bir eğitim olacağı düşünülmektedir. Madde yazmak bazı durumlarda ciddi araştırmalar yapmayı gerektirmektedir. Bunların öğretmen nezareti ve danışmanlığında olması da ayrıca bilgilere geçerlik ve güvenirlik katacaktır.

Uzaktan sınav güvenliği kaygısı olmadan öğrencileri hem üretken kılmak hem herkesin görebileceği bir araştırmayı ortaya koymalarını sağlamak, hem de internetteki Türkçe bilgi miktarını artırmak gibi birçok yönlü yarar sağlayacaktır.

Yabancı dilde eğitim yapan üniversiteler de öğrencilerini tartışmalı konularda Türkiye aleyhtarı yayınları doğrultmak yönünde çaba içine sokabilirler.

 

Çağrı

Üniversitelerimizde bazı bölüm ya da programlar hatta bazı dersler bile olabilir, Vikipedi’yi geliştirme hamlesine dönüştürülmesinin bu anonim bilgi kaynağını geliştirmeye hizmet edecektir. Öğrenciler Vikipedi'ye madde yazmak gibi hayatları boyunca kullanabilecekleri bir beceri kazanır. Vikipedi'ye yazılan maddeler için araştırma yapmak ve kaynak gösterme zorunluluğu öğrencilere yeni beceri ve nitelikelr kazandıracaktır.

Sınavları Vikipedi'ye madde veri girişi üzerinden yapmak verimli bri deneme olacaktır. Her öğrenci kendi branşında, aldığı dersle ilgili bir ya da birkaç madde girişi yaparsa, kültürümüze ne büyük bir fayda sağlanır...