Karadeniz bölgesinin doğusunda 40 derece 33 dakika ve 41 derece 07 dakika kuzey enlemleriyle 37 derece 07 dakika ve 40 derece 30 doğu boylamları arasında yer alan bugünkü Trabzon ilimizin ismi eski Hristiyan batı kaynaklarına göre, Yunanca “dört köşeli” anlamına gelen “Tarpezus” ismine dayandırılmakta, fakat şehrin kurucuları hakkında inandırıcı bilgi verilmemektedir.

Şehirle ilgili yapılan pek çok araştırmaların içinde şimdiye kadar en gerçekçi olanı Alman Arkeoloji Bilgini Falmerayer’e aittir. Bu bilgin, 1827 yılında Münih’te  basılan “Geschichte Kaiserturm Trapezont” isimli eserinde tarihi vesikalara dayanarak Trabzon’u Orta Asya’dan gelen Türk kavimlerinden  Turanlılar’a bağlı “Tibarenler”in kurduğunu belirtmektedir. Daha sonra bu Türk boyu bölgenin sakinleri olan  “Elizonlar”la kaynaşmış,  şehrin adının “Tibaren-Elizon” birleşiminden zamanla “Trenbun” sonra da Trabzon şekline dönüştüğü anlaşılmaktadır.

Osmanlı Devleti zamanında Trabzon  Sancağı, 8 kaza olup bugünkü Trabzon ve Rize illerini, Artvin ilinin sahil şeridini ve Gümüşhane’nin kuzeyini içine alıyordu. 1512 de Batum Sancağı ile birleştirilerek Trabzon Eyaleti Doğu Karadeniz Bölgesi denince akla Trabzon ve Havalisi gelmektedir. kuruldu.

-I-

Anadolu ağızlarının Avrupa topraklarında uzantısı Rumeli ve Bulgaristan Türk ağızlarıdır.(1). Bugünkü Batı Rumeli Türkleri’nin dil atalarının vaktiyle Kuzeydoğu Anadolu’da (Trabzon ve çevresinde) oturdukları her iki bölgenin dil özelliklerinden anlaşılmaktadır. (2)

Anadolu Ağızları1. Doğu Grubu Ağızları, 2. Kuzeydoğu Grubu Ağızları ve 3. Batı Grubu Ağızları olarak üç ana gruba ayrılmaktadır. Trabzon ve yöresinin içine dahil olduğu grup olan Kuzeydoğu Grubu Ağızları kendi içinde şu şekilde sınıflandırılmaktadır: I. grupTrabzon, Rize merkez, Kaşkandere, İkizdere, Gündoğdu, Büyükköy (Rize) ağızları, II. grupÇayeli, Çamlıhemşin, Pazar, Ardeşen, Fındıklı (Rize)  ağızları, III. grup : Arhavi, Hopa, Borçka, Kemalpaşa, Muratlı, Ortacalar, Göktaş, Camili, Meydancık, Ortaköy (Artvin) ağızları.(3)

Trabzon ve yöresinin içine girdiği 1. grup kendi içinde iki alt gruba ayrılmaktadır :

  1. I. Vakfıkebir, Akçaabat, Tonya, Maçka, Of, Çaykara ağızları,

II. Trabzon merkez, Yomra, Sürmene, Araklı, Rize merkez, Kalkandere, İkizdere, Gündoğdu, Büyükköy (Rize) ağızları. (3)

Rumeli ağızlarını ilk inceleyen Polonyalı Türkolog Tadeusz Kovalski’dir. (4) Onu Gagauzca araştırmalarıyla Moscov, Radloff, Dimitriev, Dimitr Gajdanov, Janos Eckman takip etmişlerdir.(5) Macar Türkoloğu  Gyula NEMETH’in Györg HAZAİ,Rıza MOLLOV ve Mefkure MOLLOVA ile birlikte yaptığı çalışmalar, daha sonraHüseyin DALLI’nın çalışması (6) Batı Rumeli ağızları ile Kuzeydoğu Anadolu ağızlarının akrabalığını ortaya çıkarmıştır.

Nemeth, “Bulgaristan Türk Ağızlarının Sınıflandırılması Üzerine” adlı makalesinde Balkan yarımadasındaki Türk ağızlarını iki gruba ayırarak “Lom-Smokov, Köstendil-Mekadonya çizgisinin doğusunda kalan bölgede konuşulan Türkçe, İstanbul Türkçesi’ne yakınlık gösterdiği halde, bu sınırın batısında kalan bölgelerdeki Türk ağızları, Kuzeydoğu Anadolu ağızlarıyla, bazı yönlerden de Azeri ağızları ile ortak özellikler taşımaktadır.”şeklindeki görüşünden sonra bu ağızların konuşulduğu bölgelere ait 8 ağız haritası yapmış, bunlardan Batı Rumeli ağızlarının Kuzeydoğu Anadolu ağızlarıyla, Azeri ağızları ve Türkçe’nin tarihi devirleriyle ilgisini tesbit eden görüşler ileri sürmüştür.(7)

Kuzeydoğu Anadolu (Trabzon ve yöresi) ağızları ile Batı Rumeli ve Azerbaycan Ağızları arasında şu yakınlıklar ortaya çıkmaktadır:

IÜnlü uyumu bozuklukları: Kuzeydoğu Anadolu, Batı Rumeli ve bazı Azerbaycan ağızlarında birbirine benzer şeklindedir.

Çok heceli kelime sonlarındaki  -ı, -u, -ü seslerinin -i ye dönüşmesi ortak bir özelliktirA.Caferoğlu, Trabzon ili Of-Sürmene’den derlediği “Pisig” adlı hikayede bu dönüşümle ilgili şu örnekleri vermektedir: (8) buni, puni, ayızi, parami, ayuyi, öli, doyri, sopalari. Caferoğlu’nun derlediği Rize türkülerinde ve çocuk metinlerinde aynı özellikler görülmektedir: toplanti, yugari, sırasi, atumi, doyurdi, galdi, dutuldi, sordi, varmali, davari, garni, öni, aslani

Kovalski, Batı Rumeli ve Batı Bulgaristan’da aynı özelliği şu kelimelerde tesbit etmiştir: gari (karı), galdi, var mi, guruldi, olurdi, öldi, yüzumi,  Vidin ağzında : guyi (İst. guyu),  doğri (İst: kuyu), gızi (İst: gızı), küpri (İst: köprü), uli (İst: ölü) Kovalski’ye göre Mekadonya Türk Ağzı da aynı özelliğe sahiptir: öli, kapi, boyuni, yoli, kuri, urdi (vurdu).

Aynı özellik Azerbaycan Mugan ağızlarında da görülmektedir.  Bu ses  ile -i arasında bir sestir : (9)   alti,  gapi,  kırmızi, yahşi,  yuhari, guyi, guri,  guti, körpi, suri, örti, tülki, küzki,  yazdi, yumdi,  aldi.

Kuzeydoğu Anadolu ağızlarında çok heceli kelimelerin sonundaki -ı, -u, -ü ünlülerinin -i ünlüsü ile karşılanması (10) ve aynı özelliğin Batı Rumeli ve Azerbaycan Türk ağızlarında bulunması bu yörelerin halkının aynı kökenden geldiğini belirtmektedir.

2. Öğrenilen geçmiş zaman ekinin tek şekilli olması ortak bir özelliktirKuzeydoğu Anadolu ağızlarında ek sadece “-miş” şeklindedir: sarilmiş, atilmiş (Rize),dönmiş, varimiş,goymiş, almişler (Caferoğlu, Pisig Hikayesi), almişdi, kömmiş (Simona-Trabzon), düşmiş, almişim, boyanmiş, tutmiş (Çoruh), sönmiş, ölmiş, süsmiş (Kars ili Afşarlarında)

Öğrenilen geçmiş zaman eki Doğu Bulgaristan Türk ağızlarında -mış, -miş, -muş, -müş şeklinde ünlü uyumuna uyarak dört şekilli olduğu halde, Batı Bulgaristan ve Mekadonya ağızlarında (Batı Rumeli) unlü uyumuna aykırı şekilde tek şekillidir . Kovalski  tespit etmiştir  varmiş, varimiş, urmişler, sormiş, yazılmamiş, oturmiş, yolini  şaşirmiş, uyumiim.

Thomsen ve Malov, öğrenilen geçmiş zaman ekini Göktürk Abideleri’nde “-miş” olarak okumuşlardır. Mecdut Mansuroğlu, bu okumaya katılarak  “Öyle görünüyor ki “-miş” ekinin aslında yalnızca eskiden platal ses biçimi vardı” demektedir. (11)

“Demek ki Türk yazıtlarının diliyle Batı Rumeli Türkçesi’nin Oğuzca’nın bu iki ağzının özel bir uyuşma göstermeleri ikinci bir birlik ve beraberlik olayıdır.” (12)Kuzeydoğu Anadolu ağızlarında da aynı özelliğin görülmesi, Göktürk, Kuzeydoğu Anadolu ve Batı Rumeli Türk ağızlarını birbirine bağlayan bir özellik durumundadır.

3. ö-o,  ü-u değişimleri Kuzeydoğu Anadolu, Batı Bulgaristan ve Azerbaycan Ağızlarının ortak bir özelliğidir: Trabzon  Yöresi Türküleri’nden örnek  (13): (Yaylanın souk suyi, İçerim kana kana, Musade edersanız, Başlıyırım tesdana),“Temin dürgü soyliyen”,“ Dürgüyi bilen soyler”, “Anca yer çuruk kede”, “komar” (kumar”, “kufa” (küfe), “yurvan” (yorgan).  Batı Rumeli (Vidin) den örnekler : “duz-düz”, “oyunda-öyünde”, “doun-döyün”, “gömuk-gömük (kemik), “tokuldu-döküldü”(İst.), “duzuldu-düzüldü (İst)”, “dort-dört (İst.)”,  “duşunur-düşünür” (İst.). G. Nemeth, “Kuşkusuz Anayurt’ta yani Kuzeydoğu Anadolu’da bu değişim özellikle ilk hecede görülüyor” (14) hükmüyle Batı Bulgaristan ağızlarının anayurdunun Kuzeydoğu Anadolu olduğunu belirtmektedir.

4. -lar, -ler çokluk eklerinin genel olarak büyük ünlü uyumuna uymamaları Trabzon ve Vidin (Batı Rumeli) ağızlarının ortak özelliğidirPisarev, Trabzon ağzını kastederek “adlarda çoğul eki neredeyse“-ler” ekidir,“-lar,” ekinin getirilmesi seyrektir.”(15) demektedir. Her iki ağız İstanbul ağzından bu özellikleriyle de ayrılırlar. Vidin ağzı : “bakarler, yaparler, tutarler, dururler, bulamazler”.

5. “Diğer Anadolu ağızlarına göre,  Kuzeydoğu Anadolu ağızlarında daha belirgin olan hal  ekleri arasındaki görev değişikliği” “ben oni şaşayirum”, “Enişteyedağvet eder”, “Dayi bunda ne istiysun”, “On yedi yaşınayum”, “Eskide çok yemek yapılırdı”(16) özelliği karakteristik bir özelliktir.

6. “Büyük ve küçük ünlü uyumlarının bozuk şekilleri Batı Rumeli ve Kuzeydoğu Anadolu ağızlarının müşterek bir özelliğidir.   (M. Resenen). “-sa, -se” şart ekinin Batı Rumeli’de Vidin ve Adakale’de “olursem, bakmasem, yaparseler, varse, olurse, almasem” şeklinde; yine yaklaşma (datif) ve uzaklaşma (ablatif) eklerinin “one kadar, altıye, dokuze, otuze, mektube, garşısıne, yolumıze, aldıkten sonra, atlarden, dolabden, altınden” Trabzon ağzında olumsuz  emir II. şahıs ekinin hep “-ma” şeklinde  “gidma, dema, sevma”gibi olması bu görüşü desteklemektedir.

7. “-g-, -g” seslerinin korunması ve “-y-, -y” ye dönüşüp dönüşmemesi konusunda Kuzeydoğu Anadolu ağızları, Eski Türkçe’ye ve  Batı Rumeli ağızlarına daha yakındırEski Türkçe’de kelime ortasında ve sonunda bulunan “g” ler, daha sonra  Doğu Rumeli ağızlarında “bey, boaz, deyişmek, diren, eyle-, eyri, yürüg” örneklerinde görüldüğü gibi düşerken veya “y” ye dönüşürken, Batı Rumeli ağızlarında  “beg, bogaz, degişmek, digren (dirgen), egle-, egri, yügrüg”şeklinde aynen muhafaza edilmiştir. A.Caferoğlu’nun Rize ağzından derlediği metinlerde (17) “g” nin korunduğunu veya düşürülmeden“y”sesine dönüştürüldüğü görülmektedir.Kars ve Afşar“g” sesi düşmemektedir. Bu özellik Kuzeydoğu Anadolu ağızlarını, Doğu Rumeli ağızlarından ayırmakta, Batı Rumeli (Bosna) ve Kars, Afşar ağızlarıyla birlikte Eski Türkçe’ye daha çok bağlamaktadır. ağızlarında da

8. Kuzeydoğu Anadolu ağızlarında şimdiki zaman eki olarak “-iy, -ıy” ve “y” li şekillerin kullanılıp, “yorı-“  (yürü-) fiilinin geniş zamanı olan “yorır” (A. Caferoğlu:atı yorırsöyleniyorur, bişiriyorur, çıkıyorur “ şekilleri bugünde Niğde ağzında yaşamaktadır.) şeklinin hece kaybolması (haploloji)  yoluyla meydana gelen (18) “-yor” şimdiki zaman ekinin kullanılmaması, bu ağızları Doğu Türkçesi’ne ve Batı Rumeli ağızlarına bağlamaktadır. “Aynayı padışaha kedırıp veriylersilgenip pir teliganli oliy, pobası kıza izin veriy, posta pir kırbaç vuruy, eyvanın ustine kedip oduruyi, pencereden patçeye seyir edeyler” (19) gibi Trabzon ağzında görülen şekillerin benzerleri, Batı Rumeli ağızlarında “sevey, yapay, tutmay, görüysin, geliy, yürüy, alıy, düney (dönüyor), görüy-göriy, gidey şeklindedir. (20)

“-y” şeklinde şimdiki zaman ekinin, Eski Türkçe’deki “-gay, -gey” gelecek zaman ekinden gelmesi de mümkündür.“-gay, -gey/-ay, -ey/ -y-. Bu görüşü kuvvetlendirici örnekler : “yap-ay, sev-ey, al-ay, gid-ey” Eski Türkçe ve Doğu Türkçesi’ne mahsus olan “-gay, -gey” eklerinin Kıpçak tesirleri vasıtasıyla Kuzeydoğu Anadolu ve Batı Rumeli sahasında da  “-ay, ey / -y- şeklinde şimdiki zaman eki olması da muhtemeldir.

Sonuç: G.Nemeth “ Batı Rumeli ağızlarının anayurdu Trabzon, Rize, Çoruh ve Kars’tır. Diyalektolojik açıdan bu bölge kapalı ve organik bir bölgedir görüşüyle Kuzeydoğu Anadolu ve Batı Rumeli arasındaki dil akrabalığını ortaya koymaktadır. A. Caferoğlu da  “Kuzeydoğu Anadolu , Batı Rumeli ağızlarının Köktürk abidelerinin fonetik özelliklerine sahip olduğunu” belirtmektedir. (21)

-II-

Bu bölümde,  Batı Trakya bölgesinde yer alan 101 köy adı ile Kuzeydoğu Anadolu (Trabzon ve yöresinde) yer alan köy adlarının aynı olanları çıkartılarak karşılaştırılmıştır. Batı Trakya’daki köy adlarının büyük bir kısmının Kuzeydoğu Anadolu ve Karadeniz şeridinde yer aldığı görülmektedir:

Batı Trakya’da (22)          Kuzeydoğu Anadolu (Trabzon ve Yöresi)  (23)

Adaköy ..........................  Adaköy (Merkez) Bafra-Samsun, (Perşembe).

Çaycuma- Zonguldak

Akpınar ...........................Akpınar e.a:  Gozoysa,  (Merkez)  Akçaabat-Trabzon

Alacakilise .................... Alaca  e.a: Kızılarakçakilise, (Yağlıdere) Espiye-Giresun

Alaca e.a: Menge, (Aydıntepe), Bayburt-Gümüşhane

Alıççılar .......................... Alıç  e.a: Griftin (Merkez), Şiran-Gümüşhane

Alıçlık e.a : Kestesi, (Merkez), Bayburt-Gümüşha

Babalar ........................... Babakonağı e.a.Tılısbık, (Merkez), Kelkit-Gümüşhane

Babalar (Merkez), Eskipazar-Çankırı

Bahçebey........................ Bahçecik  Merkez-Gümüşhane

Balabanlı ........................ Balabanlı (Gülpınar), Ayvacık-Çanakkale

Ballıköy ..........................  Ballı (Merkez)  Ardanuç-Artvin Ballı,  (Merkez),

Ballıca e.a. Edise, (Kale), Merkez-Gümüşhane

Ballıca, e.a.  Melinoz, (Merkez), Of-Trabzon

Ballıkaya e.a. Nezirme, (Merkez),Bayburt-Gümüşhane

Basakova ........................  Basak (Merkez), Keles-Bursa

Bayramlı ..........................  Bayramlı (Dikbıyık), Çarşamba-Samsun

Bedilli ................................  Badılı e.a. Badilli, (Gaziler), Tuzluca-Kars

Bedil (Kozcağız), Bartın-Zonguldak,

Bedil (Merkez), Eflani-Zonguldak

Bektaşlı .............................. Bektaşlı (Alaplı), Ereğli-Çorum

Beştepe .............................   Beştepe (Merkez), Merkez-Rize

Beştaş  e.a. Kanlika, (Merkez), Merkez-Trabzon

Beyköy................................ Beyköy (Merkez), Havza-Samsun

Boyacılar............................   Boyacılar (Merkez), Göynük-Bolu

Boyacılı (Merkez), Çarşamba-Samsun

Canbazlar............................. Cambaz (Kuzkaya), Merkez-Kastamonu

Celepli ................................   Celepler (İğdir), Araç-Kastamonu

Çamköy ...............................  Çamlı  e.a. Peronit (Merkez), Hopa-Artvin

Çamlı (Merkez), Dereli-Gümüşhane

Çamlıkköy (Merkez), İkizdere-Rize

Çavuşköy........................... Çavuşköy (Boyalı), Araç-Kastamonu

Çavuşlu..............................     Çavuşlu (Çarşıbaşı)Vakfıkebir-Trabzon

Çengelli.................................   Çengelli (Alaplı) Ereğli-Zonguldak

Çimenli ............................        Çimenli (Ortaköy), Merkez-Artvin

Çimenli (Merkez), Merkez-Rize

Çobanlı.................................    Çobanlı (Merkez), Merkez-Samsun

Çukurcahanı......................... Çukurca (Derecik), Akçaabat-Trabzon

Çukurören............................ Çukurören (Beycuma), Merkez-Zonguldak

Dedeağaç................................. Dedeağaç e.a. Tansa, (Merkez), Ayancık-Sinop

Demircik................................. Demirci e.a. Fiz, (Merkez), Akçaabat-Trabzon

Denizli......................................Denizli, (Beşikdüzü), Vakfıkebir-Trabzon

Derbent.....................................Derbent, (Merkez), Fındıklı-Rize

Dereköy.................................... Dereköy (Şalpazarı) Vakfıkebir-Trabzon

Dikilitaş....................................  Diktaş (Merkez)  İkizdere-Rize

Doğancı..................................... Doğancı (Şalpazarı) Vakfıkebir-Trabzon

Doğancı (Merkez) Tirebolu) Giresun

Elmalı........................................ Elmalı (Merkez) Şavşat-Artvin

Elmalı (Kovancık) Bulancak-Giresun

Emirler  ...................................  Emirler (Merkez)  Gölköy-Ordu

Emirli........................................  Emirli (Merkez)  Kavak-Samsun

Gemciköy.............................. Gemiciler (Merkez)  İnebolu-Kastamonu

Gökçeler ..............................     Gökçe  e.a. Kökçe (Merkez)  Merkez-Samsun

Güneyler...............................    Güney (Merkez)  Merkez-Giresun

Güneyce  e.a. Güneyzazana (Merkez)  Arsin-Trabzon

Günüklü................................ Günügüzel e.a. Allu (Merkez)  Aluçra-Giresun

Halifeler................................     Halife (Merkez)  Merkez-Kastamonu

Hamidiye.............................. Hamidiye (Merkez)  Merkez-Giresun

Hamidli................................ Hamitli (Merkez)  Cide-Kastamonu

Hasanbey Çiftliği...............    Hasanağa (Merkez)  Daday-Kastamonu

Hasanlar................................    Hasanlar (Merkez)  Bartın-Zonguldak

Hisarbey............................... Hisarbey (Çamaş)  Fatsa-Ordu

Hocalı...................................      Hocaoğlu (Merkez)  Şebinkarahisar-Giresun

Ilıca.....................................        Ilıca (Pınarbaşı)  Azdavay- Kastamonu

Ilıcaköy............................. Ilıcaköy (Merkez)  İkizdere-Rize

Ishaklı............................... İshaklı (Merkez)  Vakfıkebir-Trabzon

İshaklı  e.a. Nefsiishaklı (Merkez)  Eynesil-Giresun

Ismail Mahalle...................... İsmailköy (Merkez)  Çatalzeytin-Kastamonu

Kadıköy .................................. Kadıköy (Çarşıbaşı  Vakfıkebir-Trabzon

Karaağaç................................. Karaağaçlı e.a. Aspuryanlı (Merkez) Tonya-  Trabzon

Karabeyli................................ Karabey (Merkez)  İnebolu-Kastamonu

Karacaköy............................ Karacaköy (Merkez 9  Terme-Samsun

Karakaya.............................. Karakaya e.a.Karlıkşumerya (Merkez)Merkez-Trabzon

Karakaya (Şalpazarı  (Vakfıkebir)  Trabzon

Karaköy................................    Karaköy (Merkez)  Şavşat-Artvin

Karaköy (Merkez) Şebinkarahisar-Giresun

Karaköy (Merkez) Şiran- Gümüşhane

Karaoğlan .........................      Karaoğlan (Merkez)  Merkez -Samsun

Karapınar...........................      Karapınar (Kabalı)  Merkez-Sinop

Kavak Mahalle..................     Kavak (Merkez)  Eflani-Zonguldak

Kayacık ................................   Kayacık  e.a. Kizirnos (Dağbaşı)  Araklı-Trabzon

Kayacık (Çamoluk)  Alucra-Giresun

Keçeli...................................     Keçeli (Merkez) Tosya-Kastamonu

Kışlakköy............................ Kışlaköy (Dikbıyık)  Çarşamba-Samsun

Kızılcaköy........................... Kızılcakaya (Yenikonak)  Ayancık-Sinop

Kireçciler............................. Kireçhane (Merkez)  Merkez-Rize

Kireçhane (Merkez)  Merkez-Trabzon

Kireçli  e.a. Harvel (Hayrat)  Of-Trabzon

Koçu Ovası........................... Koçuyurdu e.a. Zevgar (Ayvacık) Çarşamba-Samsun

Koruköy................................ Koruköy (Merkez)  Merkez-Kastamonu

Koruluk e.a. Gelemağrı (Merkez) Bafra- Samsun

Koyunköy............................ Koyuncular  e.a.Vadon (Köprübaşı) Sürmene-Trabzon

Kozcalar..............................      Kozcuğaz (Kabalı)  Merkez-Sinop

Kozluca.............................        Kozluca  e.a. Mendi (Çağlayan)  Merkez-Trabzon

Kozluca (Merkez)  Tonya-Trabzon

Köseköy............................ Köseköy (Merkez)  Alaçam- Samsun

Köseler.............................        Köseler (Merkez)  Tirebolu-Samsun

Köseli (Uzungöl)  Çaykara-Trabzon

Kumarlı.............................      Kumarlı (Merkez) Çarşamba-Samsun

Küçüklü............................       Küçüklü (Merkez)  Perşembe-Ordu

Küçüklü (Merkez) Bulanca-Giresun

Melikler..........................        Melik (Merkez)  Çarşamba-Samsun

Melikşah e.a. Melikşe (Merkez) Tonya-Trabzon

Meşeli...........................          Meşeli e.a. Kalegra (Merkez)  Akçaabat-Trabzon

Muratçık......................          Muratlı  e.a. Zavlı  (Merkez)  Sürmene-Trabzon

Mursallı......................... Mursal (Merkez)  Tirebolu-Giresun

Musaköy....................... Musalı (Merkez)  Mesudiye-Ordu

Mustafaova.................          Mustafalı (Merkez)  Ordu

Obalar.........................           Obalar e.a.Yeni Komlar (Merkez) Kelkit- Gümüşhane

Okçular......................            Okçulu (Merkez) Perşembe-Ordu

Osmancık.................            Osmaniye (Merkez)-Giresun

Sağırlar......................             Sağırlı (Merkez)-Ordu

Sakarkaya.................             Sakaralan (Merkez)  Safranbolu-Zonguldak

Sarıkaya..................... Sarıkaya e.a. Sunus (Hayrat)  Of-Trabzon

Sarnıç.........................              Sarnıçköy (Merkez)  Gerze-Sinop

Sipahiler.....................             Sipahi (Merkez) Şebinkarahisar-Giresun

Sipahiler (Eğerçi) Devrek- Zonguldak

Sofulu........................               Sofulu (Kovanlık) Bulancak-Giresun

Soğucak..................... Soğucak (Merkez)  Çarşamba-Samsun

Sulucadere................ Suluca  e.a. Oduske (Merkez) Tosya-Kastamonu

Şahin.........................               Şahinkaya  e.a. Şur (Merkez) Çaykara-Trabzon

Taşağıl...................... Taşalan e.a. Mesailli (Merkez)  Maçka-Trabzon

Taşçı............................               Taşçılar  e.a. Tahpur (Maden)  Bayburt-Gümüşhane

Taşlık..........................               Taşlık (Gündoğdu)  Merkez-Rize

Tatarköy..................... Tatarkale (Merkez)  Vezirköprü-Samsun

Tavşankoru.............. Tavşanlı (Merkez)  Of-Trabzon

Tilkiköy.................... Tilkicek (Kürtün) Torul-Gümüşhane

Yassıören................. Yassıkaya e.a. Linostaş (Merkez)  Araklı-Trabzon

Yaylacık...................                Yaylacık (Merkez)  Vakfıkebir-Trabzon

Yaylacık e.a. Ladomkebir (Merkez)Arsin-Trabzon

Yenice..................... Yenice e.a. Zaimler (Dernekpazarı) Çaykara-Trabzon

Yenice e.a. İşgivroz (Merkez) Yomra-Trabzon

Yeniköy.....................               Yeniköy  e.a. Öce (Merkez)  Ardeşen-Rize

Yeniköy (Güneysu)  Merkez-Rize

Yeniköy (Merkez)  Fındıklı-Rize

Yeniköy(Merkez)Merkez-Trabzon,(Merkez)    Akçaabat

Trabzon, (Merkez) Arsin- Trabzon, (Esiroğlu)  Maçka-

Trabzon, (Hayrat) Of-Trabzon, (Çarşıbaşı) Vakfıkebir-Trabzon

Aşağıda, sadece bugünkü Trabzon ilinde yer alan ve Batı Trakya ile ortak olan 34 köy adının listesi verilmiştir:

Akpınar ........................................Akpınar e.a: Gozoysa,  (Merkez)  Akçaabat-Trabzon

Ballıköy ...................................... Ballıca, e.a.  Melinoz, (Merkez), Of-Trabzon

Beştepe .........................................Beştaş e.a. Kanlika, (Merkez), Merkez-Trabzon

Çavuşlu........................................ Çavuşlu (Çarşıbaşı)Vakfıkebir-Trabzon

Çukurcahanı................................ Çukurca (Derecik), Akçaabat-Trabzon

Demircik........................................Demirci e.a. Fiz, (Merkez), Akçaabat-Trabzon

Denizli............................................Denizli, (Beşikdüzü), Vakfıkebir-Trabzon

Dereköy.........................................Dereköy (Şalpazarı) Vakfıkebir-Trabzon

Doğancı..........................................Doğancı (Şalpazarı) Vakfıkebir-Trabzon

Güneyler.....................................Güneyce e.a. Güneyzazana (Merkez)  Arsin-Trabzon

Kadıköy .........................................Kadıköy (Çarşıbaşı  Vakfıkebir-Trabzon

Ishaklı............................................ İshaklı (Merkez)  Vakfıkebir-Trabzon

Kayacık ........................................ Kayacık e.a. Kizirnos (Dağbaşı)  Araklı-Trabzon

Kadıköy .........................................Kadıköy (Çarşıbaşı)  Vakfıkebir-Trabzon

Karaağaç.................................... Karaağaçlı e.a. Aspuryanlı (Merkez)  Tonya-  Trabzon

Kayacık ......................................  Kayacık e.a. Kizirnos (Dağbaşı)  Araklı-Trabzon

Kireçciler.........................................Kireçhane (Merkez)  Merkez-Trabzon

Kireçli  e.a. Harvel (Hayrat)  Of-Trabzon

Koyunköy...............................Koyuncular e.a.Vadon (Köprübaşı)  Sürmene-Trabzon

Kozluca..........................................Kozluca e.a. Mendi (Çağlayan)  Merkez-Trabzon

Kozluca (Merkez)  Tonya-Trabzon

Köseler............................................ Köseli (Uzungöl)  Çaykara-Trabzon

Melikler............................................Melikşah e.a. Melikşe (Merkez) Tonya-Trabzon

Meşeli...............................................Meşeli e.a. Kalegra (Merkez)  Akçaabat-Trabzon

Muratçık..........................................Muratlı e.a. Zavlı (Merkez)  Sürmene-Trabzon

Sarıkaya...........................................Sarıkaya e.a. Sunus (Hayrat)  Of-Trabzon

Şahin................................................Şahinkaya e.a. Şur (Merkez) Çaykara-Trabzon

Taşağıl..............................................Taşalan e.a. Mesailli (Merkez)  Maçka-Trabzon

Tavşankoru......................................Tavşanlı (Merkez)  Of-Trabzon

Yassıören.........................................Yassıkaya e.a. Linostaş

Yaylacık...........................................Yaylacık (Merkez)  Vakfıkebir-Trabzon (Merkez) AraklıTrabzon

Yaylacık e.a. Ladomkebir (Merkez)Arsin-Trabzon

Yenice..................................... Yenice e.a. Zaimler (Dernekpazarı) Çaykara-Trabzon

Yenice e.a. İşgivroz (Merkez) Yomra-Trabzon

Yeniköy................................ Yeniköy (Merkez) Merkez-Trabzon,(Merkez) Akçaabat

Trabzon, (Merkez) Arsin- Trabzon, (Esiroğlu)  Maçka-

Trabzon, (Hayrat) Of-Trabzon, (Çarşıbaşı) Vakfıkebir-Trabzon

Sonuç olarak, Kuzeydoğu Anadolu (Trabzon ve yöresi) bölgesi halkı ile Batı Rumeli (Lom- Smakov, Köstendil-Mekadonya hattının batısı) bölgesi halkının ağızları; birbirine benzediğinden, ayrıca Azerbaycan’ın bazı ağızlarına da ortak olduklarındandan, bu bölgelerin ahalisinin aynı kökenden olduğu anlaşılmaktadır.Kuzeydoğu Anadolu bölgesinin halkı Güney Azerbaycan’dan gelen OĞUZ Türkleri ile Kafkasya üzerinden gelen KIPÇAK Türkleri’nin karışmasından, Batı Rumeli bölgesinin halkı da aynı şekilde Anadolu’dan Rumeli’ye geçen Oğuz Türkleri ile Karadeniz’in kuzeyinden Kıpçak bozkırları’ndan gelen Kıpçak Türkleri’nin karışmasından meydana gelmiştir.

Dipnotlar :

Doç. Dr. M. Metin KARAÖRS, “Anadolu ve Rumeli Türk Ağızlarının Ortak Dil Bilgisi Özellikleri” Balkan Türkleri Sempozyumu, Erciyes Üniversitesi, 7. 6. 1992  Kayseri

Prof.Dr. Tuncer GÜLENSOY, “Rumeli Ağızlarının Ses Bilgisi Üzerine Bir Deneme” TDAY. Bell. Ankara 1984 s. 87-147, “Anadolu ve Rumeli Ağızları  Bibliyoğrafyası” Ankara-1981, Mifad yay. Nu: 33

Gyula NEMETH“Zur Einteilung Der Turkischen Mundarten Bulgariens” Sofya-1956. Tercüme: Vural YILDIRIM “Bulgaristan Türk Ağızlarının Sınıflandırılması Üzerine” TDAY. Bell. Ankara 1980-1981,  S. 1

 Doç. Dr.Leyla KARAHAN “ Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması”, TDK. yayını, Ankara 1996, s. 113

Prof.Dr. Ahmet CAFEROĞLU, “Tadeusz Kovalski”, TDED. Cilt: 3, S. 3-4, İstanbul 1949

Janos ECKMAN “ Varna Türk Ağzı” Türk Dili ve Edebiyatı Hakkında Araştırmalar. I. 1950,  s.  1-25

 N.K.DİMİTRİEV “Etyudi po Serbska Turestkomu Yazıkomu Vzaimodeistviyu” DAN.B. 1928

Mefkure MOLLOVA “Balkanlarda Merkez Bölgede Gakçı Ağızlar” , Güneydoğu Avrupa Araştırmaları Dergisi İstanbul 1978

---------- “Balkanlarda Türk Ağızları” Güneydoğu Avrupa Araştırmaları Dergisi”  İstanbul 1974,  S. 2-3

Hüseyin DALLI “Kuzeydoğu Bulgaristan Türk Ağızları Üzerine Araştırmalar” TDK. yay. Nu: 450

G. NEMETH,  a.g.m. s. 112-167

Prof. Dr. Ahmet CAFEROĞLU“Kuzeydoğu İllerimiz Ağızlarından Toplamalar İstanbul 1946 TDK. yayını

Gavor MUGONSKİ, “Gruppı Azerbaycanskogo Yazıka”, Bakı 1995 Yazın Bilim Enstitüsü Yayını

Doç Dr. Leyla KARAHAN“Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması”, TDK yay.    Ankara 1996, s. 98

Mecdut MANSUROĞLU “Fuat Köprülü Armağanı”,  1953, s. 346

G. NEMETH. a.g.m. s. 134

Prof. Dr. Tuncer GÜLENSOY, “Trabzon Yöresi Türküleri”, Anadolu Sanat Yayınları, İstanbul 1985,  s.  37-40

 G.NEMETH, a.g.m. s. 154

 ---------------,  a.g.m.. s :157

Doç   Dr.Leyla KARAHAN“ Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması” TDK. yay. Ankara-1996,  s.  9

Prof. Dr. Ahmet CAFEROĞLU“Kuzeydoğu İllerimiz Ağızlarından Toplamalar”, TDK. Ankara 1994

--------Orta Anadolu Ağızlarından Derlemeler: İ.Ü. yay. İstanbul 1948

Prof. Dr. Muharrem ERGİN, “Türk Dil Bilgisi”, İstanbul 1980, s.  296

A. CAFEROĞLU,  a.g.e. s.  221

G. NEMETH. a.g.e. s.  149

Prof. Dr. Ahmet CAFEROĞLU, İ. Ü. Ed. Fak. TDED. I946, s. 65-80

Yeni Batı Trakya, (Dergi), 86. ve 87. sayılar, İstanbul, Mayıs 1990, Haziran 1990

Ahmet TURAN, “Batı Trakya ve Doğu Anadolu Köy Adları Üzerine Bir Mukayese” Türk Dünyası Araştırmaları, S. 71,  İstanbul Nisan 1991 s.  167-177

Köylerimiz 1981, T.C. İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğü yayını,  Ankara 1982.