| Kuzeydoğu Anadolu ve Rumeli Ağızlarının Ortaklığı ve Akrabalığı |
 |
 |
| Yazar Prof. Dr. M. Metin KARAÖRS |
|
Karadeniz bölgesinin doğusunda 40 derece 33 dakika ve 41 derece 07 dakika kuzey enlemleriyle 37 derece 07 dakika ve 40 derece 30 doğu boylamları arasında yer alan bugünkü Trabzon ilimizin ismi eski Hristiyan batı kaynaklarına göre, Yunanca “dört köşeli” anlamına gelen “Tarpezus” ismine dayandırılmakta, fakat şehrin kurucuları hakkında inandırıcı bilgi verilmemektedir.
Şehirle ilgili yapılan pek çok araştırmaların içinde şimdiye kadar en gerçekçi olanı Alman Arkeoloji Bilgini Falmerayer’e aittir. Bu bilgin, 1827 yılında Münih’te basılan “Geschichte Kaiserturm Trapezont” isimli eserinde tarihi vesikalara dayanarak Trabzon’u Orta Asya’dan gelen Türk kavimlerinden Turanlılar’a bağlı “Tibarenler”in kurduğunu belirtmektedir. Daha sonra bu Türk boyu bölgenin sakinleri olan “Elizonlar”la kaynaşmış, şehrin adının “Tibaren-Elizon” birleşiminden zamanla “Trenbun” sonra da Trabzon şekline dönüştüğü anlaşılmaktadır. Osmanlı Devleti zamanında Trabzon Sancağı, 8 kaza olup bugünkü Trabzon ve Rize illerini, Artvin ilinin sahil şeridini ve Gümüşhane’nin kuzeyini içine alıyordu. 1512 de Batum Sancağı ile birleştirilerek Trabzon Eyaleti Doğu Karadeniz Bölgesi denince akla Trabzon ve Havalisi gelmektedir. kuruldu.
-I- Anadolu ağızlarının Avrupa topraklarında uzantısı Rumeli ve Bulgaristan Türk ağızlarıdır.(1). Bugünkü Batı Rumeli Türkleri’nin dil atalarının vaktiyle Kuzeydoğu Anadolu’da (Trabzon ve çevresinde) oturdukları her iki bölgenin dil özelliklerinden anlaşılmaktadır. (2) Anadolu Ağızları; 1. Doğu Grubu Ağızları, 2. Kuzeydoğu Grubu Ağızları ve 3. Batı Grubu Ağızları olarak üç ana gruba ayrılmaktadır. Trabzon ve yöresinin içine dahil olduğu grup olan Kuzeydoğu Grubu Ağızları kendi içinde şu şekilde sınıflandırılmaktadır: I. grup: Trabzon, Rize merkez, Kaşkandere, İkizdere, Gündoğdu, Büyükköy (Rize) ağızları, II. grup: Çayeli, Çamlıhemşin, Pazar, Ardeşen, Fındıklı (Rize) ağızları, III. grup : Arhavi, Hopa, Borçka, Kemalpaşa, Muratlı, Ortacalar, Göktaş, Camili, Meydancık, Ortaköy (Artvin) ağızları.(3)
Trabzon ve yöresinin içine girdiği 1. grup kendi içinde iki alt gruba ayrılmaktadır :
II. Trabzon merkez, Yomra, Sürmene, Araklı, Rize merkez, Kalkandere, İkizdere, Gündoğdu, Büyükköy (Rize) ağızları. (3) Rumeli ağızlarını ilk inceleyen Polonyalı Türkolog Tadeusz Kovalski’dir. (4) Onu Gagauzca araştırmalarıyla Moscov, Radloff, Dimitriev, Dimitr Gajdanov, Janos Eckman takip etmişlerdir.(5) Macar Türkoloğu Gyula NEMETH’in Györg HAZAİ,Rıza MOLLOV ve Mefkure MOLLOVA ile birlikte yaptığı çalışmalar, daha sonra Hüseyin DALLI’nın çalışması (6) Batı Rumeli ağızları ile Kuzeydoğu Anadolu ağızlarının akrabalığını ortaya çıkarmıştır. Nemeth, “Bulgaristan Türk Ağızlarının Sınıflandırılması Üzerine” adlı makalesinde Balkan yarımadasındaki Türk ağızlarını iki gruba ayırarak “Lom-Smokov, Köstendil-Mekadonya çizgisinin doğusunda kalan bölgede konuşulan Türkçe, İstanbul Türkçesi’ne yakınlık gösterdiği halde, bu sınırın batısında kalan bölgelerdeki Türk ağızları, Kuzeydoğu Anadolu ağızlarıyla, bazı yönlerden de Azeri ağızları ile ortak özellikler taşımaktadır.”şeklindeki görüşünden sonra bu ağızların konuşulduğu bölgelere ait 8 ağız haritası yapmış, bunlardan Batı Rumeli ağızlarının Kuzeydoğu Anadolu ağızlarıyla, Azeri ağızları ve Türkçe’nin tarihi devirleriyle ilgisini tesbit eden görüşler ileri sürmüştür.(7)
Kuzeydoğu Anadolu (Trabzon ve yöresi) ağızları ile Batı Rumeli ve Azerbaycan Ağızları arasında şu yakınlıklar ortaya çıkmaktadır:
I. Ünlü uyumu bozuklukları: Kuzeydoğu Anadolu, Batı Rumeli ve bazı Azerbaycan ağızlarında birbirine benzer şeklindedir. Çok heceli kelime sonlarındaki -ı, -u, -ü seslerinin -i ye dönüşmesi ortak bir özelliktir. A.Caferoğlu, Trabzon ili Of-Sürmene’den derlediği “Pisig” adlı hikayede bu dönüşümle ilgili şu örnekleri vermektedir: (8) buni, puni, ayızi, parami, ayuyi, öli, doyri, sopalari. Caferoğlu’nun derlediği Rize türkülerinde ve çocuk metinlerinde aynı özellikler görülmektedir: toplanti, yugari, sırasi, atumi, doyurdi, galdi, dutuldi, sordi, varmali, davari, garni, öni, aslani Kovalski, Batı Rumeli ve Batı Bulgaristan’da aynı özelliği şu kelimelerde tesbit etmiştir: gari (karı), galdi, var mi, guruldi, olurdi, öldi, yüzumi, Vidin ağzında : guyi (İst. guyu), doğri (İst: kuyu), gızi (İst: gızı), küpri (İst: köprü), uli (İst: ölü) Kovalski’ye göre Mekadonya Türk Ağzı da aynı özelliğe sahiptir: öli, kapi, boyuni, yoli, kuri, urdi (vurdu). Aynı özellik Azerbaycan Mugan ağızlarında da görülmektedir. Bu ses -ı ile -i arasında bir sestir : (9) alti, gapi, kırmızi, yahşi, yuhari, guyi, guri, guti, körpi, suri, örti, tülki, küzki, yazdi, yumdi, aldi. Kuzeydoğu Anadolu ağızlarında çok heceli kelimelerin sonundaki -ı, -u, -ü ünlülerinin -i ünlüsü ile karşılanması (10) ve aynı özelliğin Batı Rumeli ve Azerbaycan Türk ağızlarında bulunması bu yörelerin halkının aynı kökenden geldiğini belirtmektedir.
2. Öğrenilen geçmiş zaman ekinin tek şekilli olması ortak bir özelliktir: Kuzeydoğu Anadolu ağızlarında ek sadece “-miş” şeklindedir: sarilmiş, atilmiş (Rize), dönmiş, varimiş,goymiş, almişler (Caferoğlu, Pisig Hikayesi), almişdi, kömmiş (Simona-Trabzon), düşmiş, almişim, boyanmiş, tutmiş (Çoruh), sönmiş, ölmiş, süsmiş (Kars ili Afşarlarında) Öğrenilen geçmiş zaman eki Doğu Bulgaristan Türk ağızlarında -mış, -miş, -muş, -müş şeklinde ünlü uyumuna uyarak dört şekilli olduğu halde, Batı Bulgaristan ve Mekadonya ağızlarında (Batı Rumeli) unlü uyumuna aykırı şekilde tek şekillidir . Kovalski tespit etmiştir varmiş, varimiş, urmişler, sormiş, yazılmamiş, oturmiş, yolini şaşirmiş, uyumiim. Thomsen ve Malov, öğrenilen geçmiş zaman ekini Göktürk Abideleri’nde “-miş” olarak okumuşlardır. Mecdut Mansuroğlu, bu okumaya katılarak “Öyle görünüyor ki “-miş” ekinin aslında yalnızca eskiden platal ses biçimi vardı” demektedir. (11) “Demek ki Türk yazıtlarının diliyle Batı Rumeli Türkçesi’nin Oğuzca’nın bu iki ağzının özel bir uyuşma göstermeleri ikinci bir birlik ve beraberlik olayıdır.” (12) Kuzeydoğu Anadolu ağızlarında da aynı özelliğin görülmesi, Göktürk, Kuzeydoğu Anadolu ve Batı Rumeli Türk ağızlarını birbirine bağlayan bir özellik durumundadır.
3. ö-o, ü-u değişimleri Kuzeydoğu Anadolu, Batı Bulgaristan ve Azerbaycan Ağızlarının ortak bir özelliğidir: Trabzon Yöresi Türküleri’nden örnek (13): (Yaylanın souk suyi, İçerim kana kana, Musade edersanız, Başlıyırım tesdana),“Temin dürgü soyliyen”,“ Dürgüyi bilen soyler”, “Anca yer çuruk kede”, “komar” (kumar”, “kufa” (küfe), “yurvan” (yorgan). Batı Rumeli (Vidin) den örnekler : “duz-düz”, “oyunda-öyünde”, “doun-döyün”, “gömuk-gömük (kemik), “tokuldu-döküldü”(İst.), “duzuldu-düzüldü (İst)”, “dort-dört (İst.)”, “duşunur-düşünür” (İst.). G. Nemeth, “Kuşkusuz Anayurt’ta yani Kuzeydoğu Anadolu’da bu değişim özellikle ilk hecede görülüyor” (14) hükmüyle Batı Bulgaristan ağızlarının anayurdunun Kuzeydoğu Anadolu olduğunu belirtmektedir.
4. -lar, -ler çokluk eklerinin genel olarak büyük ünlü uyumuna uymamaları Trabzon ve Vidin (Batı Rumeli) ağızlarının ortak özelliğidir. Pisarev, Trabzon ağzını kastederek “adlarda çoğul eki neredeyse“-ler” ekidir,“-lar,” ekinin getirilmesi seyrektir.”(15) demektedir. Her iki ağız İstanbul ağzından bu özellikleriyle de ayrılırlar. Vidin ağzı : “bakarler, yaparler, tutarler, dururler, bulamazler”.
5. “Diğer Anadolu ağızlarına göre, Kuzeydoğu Anadolu ağızlarında daha belirgin olan hal ekleri arasındaki görev değişikliği” “ben oni şaşayirum”, “Enişteye dağvet eder”, “Dayi bunda ne istiysun”, “On yedi yaşınayum”, “Eskide çok yemek yapılırdı”(16) özelliği karakteristik bir özelliktir.
6. “Büyük ve küçük ünlü uyumlarının bozuk şekilleri Batı Rumeli ve Kuzeydoğu Anadolu ağızlarının müşterek bir özelliğidir. (M. Resenen). “-sa, -se” şart ekinin Batı Rumeli’de Vidin ve Adakale’de “olursem, bakmasem, yaparseler, varse, olurse, almasem” şeklinde; yine yaklaşma (datif) ve uzaklaşma (ablatif) eklerinin “one kadar, altıye, dokuze, otuze, mektube, garşısıne, yolumıze, aldıkten sonra, atlarden, dolabden, altınden” Trabzon ağzında olumsuz emir II. şahıs ekinin hep “-ma” şeklinde “gidma, dema, sevma”gibi olması bu görüşü desteklemektedir.
7. “-g-, -g” seslerinin korunması ve “-y-, -y” ye dönüşüp dönüşmemesi konusunda Kuzeydoğu Anadolu ağızları, Eski Türkçe’ye ve Batı Rumeli ağızlarına daha yakındır. Eski Türkçe’de kelime ortasında ve sonunda bulunan “g” ler, daha sonra Doğu Rumeli ağızlarında “bey, boaz, deyişmek, diren, eyle-, eyri, yürüg” örneklerinde görüldüğü gibi düşerken veya “y” ye dönüşürken, Batı Rumeli ağızlarında “beg, bogaz, degişmek, digren (dirgen), egle-, egri, yügrüg” şeklinde aynen muhafaza edilmiştir. A.Caferoğlu’nun Rize ağzından derlediği metinlerde (17) “g” nin korunduğunu veya düşürülmeden“y”sesine dönüştürüldüğü görülmektedir.Kars ve Afşar“g” sesi düşmemektedir. Bu özellik Kuzeydoğu Anadolu ağızlarını, Doğu Rumeli ağızlarından ayırmakta, Batı Rumeli (Bosna) ve Kars, Afşar ağızlarıyla birlikte Eski Türkçe’ye daha çok bağlamaktadır. ağızlarında da
8. Kuzeydoğu Anadolu ağızlarında şimdiki zaman eki olarak “-iy, -ıy” ve “y” li şekillerin kullanılıp, “yorı-“ (yürü-) fiilinin geniş zamanı olan “yorır” (A. Caferoğlu: atı yorır, söyleniyorur, bişiriyorur, çıkıyorur “ şekilleri bugünde Niğde ağzında yaşamaktadır.) şeklinin hece kaybolması (haploloji) yoluyla meydana gelen (18) “-yor” şimdiki zaman ekinin kullanılmaması, bu ağızları Doğu Türkçesi’ne ve Batı Rumeli ağızlarına bağlamaktadır. “Aynayı padışaha kedırıp veriyler, silgenip pir teliganli oliy, pobası kıza izin veriy, posta pir kırbaç vuruy, eyvanın ustine kedip oduruyi, pencereden patçeye seyir edeyler” (19) gibi Trabzon ağzında görülen şekillerin benzerleri, Batı Rumeli ağızlarında “sevey, yapay, tutmay, görüysin, geliy, yürüy, alıy, düney (dönüyor), görüy-göriy, gidey şeklindedir. (20) “-y” şeklinde şimdiki zaman ekinin, Eski Türkçe’deki “-gay, -gey” gelecek zaman ekinden gelmesi de mümkündür.“-gay, -gey/-ay, -ey/ -y-. Bu görüşü kuvvetlendirici örnekler : “yap-ay, sev-ey, al-ay, gid-ey” Eski Türkçe ve Doğu Türkçesi’ne mahsus olan “-gay, -gey” eklerinin Kıpçak tesirleri vasıtasıyla Kuzeydoğu Anadolu ve Batı Rumeli sahasında da “-ay, ey / -y- şeklinde şimdiki zaman eki olması da muhtemeldir.
Sonuç: G.Nemeth “ Batı Rumeli ağızlarının anayurdu Trabzon, Rize, Çoruh ve Kars’tır. Diyalektolojik açıdan bu bölge kapalı ve organik bir bölgedir” görüşüyle Kuzeydoğu Anadolu ve Batı Rumeli arasındaki dil akrabalığını ortaya koymaktadır. A. Caferoğlu da “Kuzeydoğu Anadolu , Batı Rumeli ağızlarının Köktürk abidelerinin fonetik özelliklerine sahip olduğunu” belirtmektedir. (21)
-II- Bu bölümde, Batı Trakya bölgesinde yer alan 101 köy adı ile Kuzeydoğu Anadolu (Trabzon ve yöresinde) yer alan köy adlarının aynı olanları çıkartılarak karşılaştırılmıştır. Batı Trakya’daki köy adlarının büyük bir kısmının Kuzeydoğu Anadolu ve Karadeniz şeridinde yer aldığı görülmektedir:
Batı Trakya’da (22) Kuzeydoğu Anadolu (Trabzon ve Yöresi) (23)
Adaköy .......................... Adaköy (Merkez) Bafra-Samsun, (Perşembe). Çaycuma- Zonguldak Akpınar ...........................Akpınar e.a: Gozoysa, (Merkez) Akçaabat-Trabzon Alacakilise .................... Alaca e.a: Kızılarakçakilise, (Yağlıdere) Espiye-Giresun Alaca e.a: Menge, (Aydıntepe), Bayburt-Gümüşhane Alıççılar .......................... Alıç e.a: Griftin (Merkez), Şiran-Gümüşhane Alıçlık e.a : Kestesi, (Merkez), Bayburt-Gümüşha Babalar ........................... Babakonağı e.a.Tılısbık, (Merkez), Kelkit-Gümüşhane Babalar (Merkez), Eskipazar-Çankırı Bahçebey........................ Bahçecik Merkez-Gümüşhane Balabanlı ........................ Balabanlı (Gülpınar), Ayvacık-Çanakkale Ballıköy .......................... Ballı (Merkez) Ardanuç-Artvin Ballı, (Merkez), Ballıca e.a. Edise, (Kale), Merkez-Gümüşhane Ballıca, e.a. Melinoz, (Merkez), Of-Trabzon Ballıkaya e.a. Nezirme, (Merkez),Bayburt-Gümüşhane Basakova ........................ Basak (Merkez), Keles-Bursa Bayramlı .......................... Bayramlı (Dikbıyık), Çarşamba-Samsun Bedilli ................................ Badılı e.a. Badilli, (Gaziler), Tuzluca-Kars Bedil (Kozcağız), Bartın-Zonguldak, Bedil (Merkez), Eflani-Zonguldak Bektaşlı .............................. Bektaşlı (Alaplı), Ereğli-Çorum Beştepe ............................. Beştepe (Merkez), Merkez-Rize Beştaş e.a. Kanlika, (Merkez), Merkez-Trabzon Beyköy................................ Beyköy (Merkez), Havza-Samsun Boyacılar............................ Boyacılar (Merkez), Göynük-Bolu Boyacılı (Merkez), Çarşamba-Samsun Canbazlar............................. Cambaz (Kuzkaya), Merkez-Kastamonu Celepli ................................ Celepler (İğdir), Araç-Kastamonu Çamköy ............................... Çamlı e.a. Peronit (Merkez), Hopa-Artvin Çamlı (Merkez), Dereli-Gümüşhane Çamlıkköy (Merkez), İkizdere-Rize Çavuşköy........................... Çavuşköy (Boyalı), Araç-Kastamonu Çavuşlu.............................. Çavuşlu (Çarşıbaşı)Vakfıkebir-Trabzon Çengelli................................. Çengelli (Alaplı) Ereğli-Zonguldak Çimenli ............................ Çimenli (Ortaköy), Merkez-Artvin Çimenli (Merkez), Merkez-Rize Çobanlı................................. Çobanlı (Merkez), Merkez-Samsun Çukurcahanı......................... Çukurca (Derecik), Akçaabat-Trabzon Çukurören............................ Çukurören (Beycuma), Merkez-Zonguldak Dedeağaç................................. Dedeağaç e.a. Tansa, (Merkez), Ayancık-Sinop Demircik................................. Demirci e.a. Fiz, (Merkez), Akçaabat-Trabzon Denizli......................................Denizli, (Beşikdüzü), Vakfıkebir-Trabzon Derbent.....................................Derbent, (Merkez), Fındıklı-Rize Dereköy.................................... Dereköy (Şalpazarı) Vakfıkebir-Trabzon Dikilitaş.................................... Diktaş (Merkez) İkizdere-Rize Doğancı..................................... Doğancı (Şalpazarı) Vakfıkebir-Trabzon Doğancı (Merkez) Tirebolu) Giresun Elmalı........................................ Elmalı (Merkez) Şavşat-Artvin Elmalı (Kovancık) Bulancak-Giresun Emirler ................................... Emirler (Merkez) Gölköy-Ordu Emirli........................................ Emirli (Merkez) Kavak-Samsun Gemciköy.............................. Gemiciler (Merkez) İnebolu-Kastamonu Gökçeler .............................. Gökçe e.a. Kökçe (Merkez) Merkez-Samsun Güneyler............................... Güney (Merkez) Merkez-Giresun Güneyce e.a. Güneyzazana (Merkez) Arsin-Trabzon Günüklü................................ Günügüzel e.a. Allu (Merkez) Aluçra-Giresun Halifeler................................ Halife (Merkez) Merkez-Kastamonu Hamidiye.............................. Hamidiye (Merkez) Merkez-Giresun Hamidli................................ Hamitli (Merkez) Cide-Kastamonu Hasanbey Çiftliği............... Hasanağa (Merkez) Daday-Kastamonu Hasanlar................................ Hasanlar (Merkez) Bartın-Zonguldak Hisarbey............................... Hisarbey (Çamaş) Fatsa-Ordu Hocalı................................... Hocaoğlu (Merkez) Şebinkarahisar-Giresun Ilıca..................................... Ilıca (Pınarbaşı) Azdavay- Kastamonu Ilıcaköy............................. Ilıcaköy (Merkez) İkizdere-Rize Ishaklı............................... İshaklı (Merkez) Vakfıkebir-Trabzon İshaklı e.a. Nefsiishaklı (Merkez) Eynesil-Giresun Ismail Mahalle...................... İsmailköy (Merkez) Çatalzeytin-Kastamonu Kadıköy .................................. Kadıköy (Çarşıbaşı Vakfıkebir-Trabzon Karaağaç................................. Karaağaçlı e.a. Aspuryanlı (Merkez) Tonya- Trabzon Karabeyli................................ Karabey (Merkez) İnebolu-Kastamonu Karacaköy............................ Karacaköy (Merkez 9 Terme-Samsun Karakaya.............................. Karakaya e.a.Karlıkşumerya (Merkez)Merkez-Trabzon Karakaya (Şalpazarı (Vakfıkebir) Trabzon Karaköy................................ Karaköy (Merkez) Şavşat-Artvin Karaköy (Merkez) Şebinkarahisar-Giresun Karaköy (Merkez) Şiran- Gümüşhane Karaoğlan ......................... Karaoğlan (Merkez) Merkez -Samsun Karapınar........................... Karapınar (Kabalı) Merkez-Sinop Kavak Mahalle.................. Kavak (Merkez) Eflani-Zonguldak Kayacık ................................ Kayacık e.a. Kizirnos (Dağbaşı) Araklı-Trabzon Kayacık (Çamoluk) Alucra-Giresun Keçeli................................... Keçeli (Merkez) Tosya-Kastamonu Kışlakköy............................ Kışlaköy (Dikbıyık) Çarşamba-Samsun Kızılcaköy........................... Kızılcakaya (Yenikonak) Ayancık-Sinop Kireçciler............................. Kireçhane (Merkez) Merkez-Rize Kireçhane (Merkez) Merkez-Trabzon Kireçli e.a. Harvel (Hayrat) Of-Trabzon Koçu Ovası........................... Koçuyurdu e.a. Zevgar (Ayvacık) Çarşamba-Samsun Koruköy................................ Koruköy (Merkez) Merkez-Kastamonu Koruluk e.a. Gelemağrı (Merkez) Bafra- Samsun Koyunköy............................ Koyuncular e.a.Vadon (Köprübaşı) Sürmene-Trabzon Kozcalar.............................. Kozcuğaz (Kabalı) Merkez-Sinop Kozluca............................. Kozluca e.a. Mendi (Çağlayan) Merkez-Trabzon Kozluca (Merkez) Tonya-Trabzon Köseköy............................ Köseköy (Merkez) Alaçam- Samsun Köseler............................. Köseler (Merkez) Tirebolu-Samsun Köseli (Uzungöl) Çaykara-Trabzon Kumarlı............................. Kumarlı (Merkez) Çarşamba-Samsun Küçüklü............................ Küçüklü (Merkez) Perşembe-Ordu Küçüklü (Merkez) Bulanca-Giresun Melikler.......................... Melik (Merkez) Çarşamba-Samsun Melikşah e.a. Melikşe (Merkez) Tonya-Trabzon Meşeli........................... Meşeli e.a. Kalegra (Merkez) Akçaabat-Trabzon Muratçık...................... Muratlı e.a. Zavlı (Merkez) Sürmene-Trabzon Mursallı......................... Mursal (Merkez) Tirebolu-Giresun Musaköy....................... Musalı (Merkez) Mesudiye-Ordu Mustafaova................. Mustafalı (Merkez) Ordu Obalar......................... Obalar e.a.Yeni Komlar (Merkez) Kelkit- Gümüşhane Okçular...................... Okçulu (Merkez) Perşembe-Ordu Osmancık................. Osmaniye (Merkez)-Giresun Sağırlar...................... Sağırlı (Merkez)-Ordu Sakarkaya................. Sakaralan (Merkez) Safranbolu-Zonguldak Sarıkaya..................... Sarıkaya e.a. Sunus (Hayrat) Of-Trabzon Sarnıç......................... Sarnıçköy (Merkez) Gerze-Sinop Sipahiler..................... Sipahi (Merkez) Şebinkarahisar-Giresun Sipahiler (Eğerçi) Devrek- Zonguldak Sofulu........................ Sofulu (Kovanlık) Bulancak-Giresun Soğucak..................... Soğucak (Merkez) Çarşamba-Samsun Sulucadere................ Suluca e.a. Oduske (Merkez) Tosya-Kastamonu Şahin......................... Şahinkaya e.a. Şur (Merkez) Çaykara-Trabzon Taşağıl...................... Taşalan e.a. Mesailli (Merkez) Maçka-Trabzon Taşçı............................ Taşçılar e.a. Tahpur (Maden) Bayburt-Gümüşhane Taşlık.......................... Taşlık (Gündoğdu) Merkez-Rize Tatarköy..................... Tatarkale (Merkez) Vezirköprü-Samsun Tavşankoru.............. Tavşanlı (Merkez) Of-Trabzon Tilkiköy.................... Tilkicek (Kürtün) Torul-Gümüşhane Yassıören................. Yassıkaya e.a. Linostaş (Merkez) Araklı-Trabzon Yaylacık................... Yaylacık (Merkez) Vakfıkebir-Trabzon Yaylacık e.a. Ladomkebir (Merkez)Arsin-Trabzon Yenice..................... Yenice e.a. Zaimler (Dernekpazarı) Çaykara-Trabzon Yenice e.a. İşgivroz (Merkez) Yomra-Trabzon Yeniköy..................... Yeniköy e.a. Öce (Merkez) Ardeşen-Rize Yeniköy (Güneysu) Merkez-Rize Yeniköy (Merkez) Fındıklı-Rize Yeniköy(Merkez)Merkez-Trabzon,(Merkez) Akçaabat Trabzon, (Merkez) Arsin- Trabzon, (Esiroğlu) Maçka- Trabzon, (Hayrat) Of-Trabzon, (Çarşıbaşı) Vakfıkebir-Trabzon
Aşağıda, sadece bugünkü Trabzon ilinde yer alan ve Batı Trakya ile ortak olan 34 köy adının listesi verilmiştir:
Akpınar ........................................Akpınar e.a: Gozoysa, (Merkez) Akçaabat-Trabzon Ballıköy ...................................... Ballıca, e.a. Melinoz, (Merkez), Of-Trabzon Beştepe .........................................Beştaş e.a. Kanlika, (Merkez), Merkez-Trabzon Çavuşlu........................................ Çavuşlu (Çarşıbaşı)Vakfıkebir-Trabzon Çukurcahanı................................ Çukurca (Derecik), Akçaabat-Trabzon Demircik........................................Demirci e.a. Fiz, (Merkez), Akçaabat-Trabzon Denizli............................................Denizli, (Beşikdüzü), Vakfıkebir-Trabzon Dereköy.........................................Dereköy (Şalpazarı) Vakfıkebir-Trabzon Doğancı..........................................Doğancı (Şalpazarı) Vakfıkebir-Trabzon Güneyler.....................................Güneyce e.a. Güneyzazana (Merkez) Arsin-Trabzon Kadıköy .........................................Kadıköy (Çarşıbaşı Vakfıkebir-Trabzon Ishaklı............................................ İshaklı (Merkez) Vakfıkebir-Trabzon Kayacık ........................................ Kayacık e.a. Kizirnos (Dağbaşı) Araklı-Trabzon Kadıköy .........................................Kadıköy (Çarşıbaşı) Vakfıkebir-Trabzon Karaağaç.................................... Karaağaçlı e.a. Aspuryanlı (Merkez) Tonya- Trabzon Kayacık ...................................... Kayacık e.a. Kizirnos (Dağbaşı) Araklı-Trabzon Kireçciler.........................................Kireçhane (Merkez) Merkez-Trabzon Kireçli e.a. Harvel (Hayrat) Of-Trabzon Koyunköy...............................Koyuncular e.a.Vadon (Köprübaşı) Sürmene-Trabzon Kozluca..........................................Kozluca e.a. Mendi (Çağlayan) Merkez-Trabzon Kozluca (Merkez) Tonya-Trabzon Köseler............................................ Köseli (Uzungöl) Çaykara-Trabzon Melikler............................................Melikşah e.a. Melikşe (Merkez) Tonya-Trabzon Meşeli...............................................Meşeli e.a. Kalegra (Merkez) Akçaabat-Trabzon Muratçık..........................................Muratlı e.a. Zavlı (Merkez) Sürmene-Trabzon Sarıkaya...........................................Sarıkaya e.a. Sunus (Hayrat) Of-Trabzon Şahin................................................Şahinkaya e.a. Şur (Merkez) Çaykara-Trabzon Taşağıl..............................................Taşalan e.a. Mesailli (Merkez) Maçka-Trabzon Tavşankoru......................................Tavşanlı (Merkez) Of-Trabzon Yassıören.........................................Yassıkaya e.a. Linostaş Yaylacık...........................................Yaylacık (Merkez) Vakfıkebir-Trabzon (Merkez) AraklıTrabzon Yaylacık e.a. Ladomkebir (Merkez)Arsin-Trabzon Yenice..................................... Yenice e.a. Zaimler (Dernekpazarı) Çaykara-Trabzon Yenice e.a. İşgivroz (Merkez) Yomra-Trabzon Yeniköy................................ Yeniköy (Merkez) Merkez-Trabzon,(Merkez) Akçaabat Trabzon, (Merkez) Arsin- Trabzon, (Esiroğlu) Maçka- Trabzon, (Hayrat) Of-Trabzon, (Çarşıbaşı) Vakfıkebir-Trabzon
Sonuç olarak, Kuzeydoğu Anadolu (Trabzon ve yöresi) bölgesi halkı ile Batı Rumeli (Lom- Smakov, Köstendil-Mekadonya hattının batısı) bölgesi halkının ağızları; birbirine benzediğinden, ayrıca Azerbaycan’ın bazı ağızlarına da ortak olduklarındandan, bu bölgelerin ahalisinin aynı kökenden olduğu anlaşılmaktadır. Kuzeydoğu Anadolu bölgesinin halkı Güney Azerbaycan’dan gelen OĞUZ Türkleri ile Kafkasya üzerinden gelen KIPÇAK Türkleri’nin karışmasından, Batı Rumeli bölgesinin halkı da aynı şekilde Anadolu’dan Rumeli’ye geçen Oğuz Türkleri ile Karadeniz’in kuzeyinden Kıpçak bozkırları’ndan gelen Kıpçak Türkleri’nin karışmasından meydana gelmiştir.
Dipnotlar :
1. Doç. Dr. M. Metin KARAÖRS, “Anadolu ve Rumeli Türk Ağızlarının Ortak Dil Bilgisi Özellikleri” Balkan Türkleri Sempozyumu, Erciyes Üniversitesi, 7. 6. 1992 Kayseri 2. Prof.Dr. Tuncer GÜLENSOY, “Rumeli Ağızlarının Ses Bilgisi Üzerine Bir Deneme” TDAY. Bell. Ankara 1984 s. 87-147, “Anadolu ve Rumeli Ağızları Bibliyoğrafyası” Ankara-1981, Mifad yay. Nu: 33 Gyula NEMETH, “Zur Einteilung Der Turkischen Mundarten Bulgariens” Sofya-1956. Tercüme: Vural YILDIRIM “Bulgaristan Türk Ağızlarının Sınıflandırılması Üzerine” TDAY. Bell. Ankara 1980-1981, S. 1 3. Doç. Dr.Leyla KARAHAN “ Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması”, TDK. yayını, Ankara 1996, s. 113
22. Yeni Batı Trakya, (Dergi), 86. ve 87. sayılar, İstanbul, Mayıs 1990, Haziran 1990 Ahmet TURAN, “Batı Trakya ve Doğu Anadolu Köy Adları Üzerine Bir Mukayese” Türk Dünyası Araştırmaları, S. 71, İstanbul Nisan 1991 s. 167-177 23. Köylerimiz 1981, T.C. İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğü yayını, Ankara 1982. |